De stemvork van Amerika

A L TE GEMAKKELIJK wordt de folkmuziek vandaag de dag geassocieerd met van een verstelbaar teentussenschot voorziene Birkenstock-sandalen en bijpassend rugzakje....

Eigenlijk moet je het anders zeggen. Want al die liedjes bestonden al lang. Ze zweefden zo'n beetje vrijelijk van paddestoel naar bloemknop, vermijden zich in het zonlicht, voortgedreven door een briesje dat nergens in het bijzonder heenging. Totdat een wind van verandering opstak die de woorden recht in de armen van de liedjesvangers blies, die ze afstoften, gladstreken en zongen voor iedereen die het droef te moede was.

Woody Guthrie en Pete Seeger waren de grootste liedjesvangers van hun tijd. Ze pukten uit de bijbel, uit Afrika, uit India, leenden van de Turkse dichter Nazim Hikmet, van Dylan Thomas en van Leadbelly. De radikalinski Guthrie leeft alleen nog voort in zijn songs en tekeningen. Maar de veel zachtmoediger Seeger is nog onder ons. Twee weken geleden ging de 79-jarige banjospeler bij het vijftigjarig bestaan van Folkways Records een volgepakte Carnegie Hall in New York voor in de koorzang van Turn, turn, turn, waarna de avond werd afgesloten met de door hem geleide samenzang van de gospel Amen. Niet voor niets is Seeger door de schrijver en journalist Studs Terkel de stemvork van Amerika genoemd; een man die liever heeft dat zijn publiek zingt dan dat het luistert.

Turn, turn, turn is zo'n voorbeeld van een vrijzwevend liedje. De tekst (to everything there is a season) is afkomstig uit het bijbelboek Prediker. Drieduizend jaar later plukte Seeger die woorden uit de lucht en maakte er een lied van, dat dankzij The Byrds ook bij een poppubliek onder de aandacht kwam.

Een ander voorbeeld is Wimoweh, bekend geworden vanwege het refrein: In the jungle, the mighty jungle, the lion sleeps tonight. Wimoweh is van oorsprong een Zoeloe-lied, door Seeger in 1949 van een Zuid-Afrikaanse lp geplukt, die musicoloog Alan Lomax voor hem had meegebracht. De originele versie met de ijle woordloze klanken kreeg later een popvariant waarin de leeuw z'n intrede deed.

Op de dubbel-cd Where Have all the Flowers Gone (jazeker, dezelfde als Sag mir wo die Blumen sind) worden 39 van zijn liedjes vertolkt door een keur van muzikanten, zoals Bruce Springsteen, Bonnie Raitt & Jackson Browne, Ani DiFranco, Richie Havens, Donovan, Roger McGuinn en Tish Hinojosa.

Opzienbarender nog dan de stoet van muzikanten die zich met hem verwant voelen zijn de liedjes zelf. Altijd gedacht dat We Shall Overcome vanuit de anonimiteit van de katoenvelden was overgeleverd, maar het blijkt een echte Seeger te zijn, die als variatie op een spiritual ontstond aan de poort van de tabaksfabriek van Charleston, waar werd gestaakt. Zo zijn er heel wat evergreens die door Seeger werden gemunt.

In de begeleidende boekjes vertelt hij de ontstaansgeschiedenis van elke song: waar en onder welke omstandigheden hij de woorden vond, wie zijn eerste publiek vormde. En bijna altijd stonden zijn toehoorders op de barricaden, vanwege Vietnam, vanwege de rechten van de indianen of de vrouwen, vanwege apartheid.

Meer nog dan het liedboek van een groot troubabour is Where Have All the Flowers Gone een eerbetoon aan een levensinstelling die het verdient herinnerd te worden.

Ariejan Korteweg

Where Have All the Flowers Gone. The Songs of Pete Seeger. Appleseed 1024 (distributie Music & Words).

Meer over