De spelletjes van een militaire denktank

De Amerikaanse uitgever Jane's is bekend van gezaghebbende publicaties over wapens en internationale betrekkingen. Bij gebrek aan vijanden richt het bedrijf zich op treinen, veerboten en computerspelletjes: 'Today I'll teach you how to cheat death.'..

NOEL VAN BEMMEL

IN de film The hunt for Red October krijgt de commandant van een Amerikaanse aanvalsonderzeeër te maken met een nieuw soort duikboot van de Russen. In plaats van meteen torpedo's af te schieten of zijn coltrui in een hoek te gooien, buigt de kapitein zich rustig over een boek op zijn kaartentafel: Jane's Marine Propulsion. Daarin staat alles wat een mens wil weten over mogelijk sonargepiep.

Die scène is geen sponsorafspraak. Militair strategen kunnen niet om de Amerikaanse uitgever Jane's heen. Dat bedrijf levert al honderd jaar unclassified information op het gebied van defensie, luchtvaart, politie en geo-politieke ontwikkelingen. Jaarlijks geeft het zo'n tweehonderd week-, maand- en kwartaalbladen uit, met als bekendste titels Jane's Defence Weekly, Jane's Fighting Ships en Jane's All the World's Aircraft.

Daarnaast stuurt Jane's ook adviseurs naar regeringen die zich tot de tanden willen bewapenen, of juist willen bezuinigen op legergroen. Maar ook luchtvaartmaatschappijen en scheepsbouwers zijn abonnee bij Jane's. Vorig jaar zette het bedijf bijna honderd miljoen gulden om, maar het aandeel van defensie-uitgaven hierin daalt sinds het einde van de Koude Oorlog.

Want wat doet een militaire denktank bij gebrek aan vijanden? Die gaat op zoek naar nieuwe schurken, of smeedt zwaarden om tot ploegen. Vandaar dat traditionele rapporten van Jane's met titels als Emerging threats from ballistic and cruisemissiles steeds vaker worden vervangen door studie's als Road Traffic Management en The Market for Fast Ferries. Wie overweegt een magneettrein aan te schaffen, een uitgave die niet onder doet voor het opzetten van een tankdivisie, kan zich oriënteren in Jane's World Railways.

Daarnaast probeert Jane's een derde inkomstenbron aan te boren door zich op de spelletjesmarkt te werpen. Daar is een wedren aan de gang voor steeds meer realiteitsgehalte, waarbij de kennis van Jane's over wapentuig en potentiële dreigingen een cruciale voorsprong kan opleveren. Om die reden zette het bedrijf drie jaar geleden een joint venture op met spelletjesfabrikant Electronic Arts in Californië. Dat bedrijf is hofleverancier van Sony, Sega en Nintendo en verkoopt jaarlijks voor ruim een miljard gulden aan elektronisch vermaak.

Vrucht van deze samenwerking is de spelletjesserie Jane's Combat Simulations die griezelig echt lijkt. Voor de onderzeeboot-simulatie 688 (I) HunterKiller werkte het bedrijf samen met specialisten die daadwerkelijk voor de Amerikaanse marine simulaties maken. Een moderne kapitein Nemo zwerft niet schietend over de zeebodem, maar steekt zijn energie in Target Motion Analysis, aan de hand van geluiden opgenomen tijdens een echte NAVO-oefening. Ook bladert hij geregeld in het naslagwerk dat Jane's bij de CD-Rom meelevert.

Nadeel van het toenemde realiteitsgehalte, is dat de consument op zoek naar ontspanning zich eerst door een dik handboek moet heenwerken. Zwaaide de Rode Baron na afloop altijd vriendelijk naar zijn tegenstander, de piloot van een F-15 of F-16 (ook verkrijgbaar bij Jane's) ziet slechts een stipje op zijn radarscherm. En dan alleen als het juiste radarscherm is geactiveerd, in combinatie met een specifiek type raket. Daar gaat flink wat studie aan vooraf.

Aardig voorbeeld is het spel Longbow: een simulatie van het paradepaardje van het Nederlandse leger, de Apache-gevechtshelikopter. Het spel won afgelopen jaar verscheidene prijzen dankzij de superieure grafische kwaliteit en het hyperrealisme, maar gaat wel vergezeld van een forse ringband. Daarin een uitgebreide lezing over de vliegeigenschappen van helikopters, die van de Apache in het bijzonder, wapensystemen, procedures en een serie mogelijke missies in Panama en Noord-Korea.

En zelfs na bestudering blijft er een spel over dat gereserveerd lijkt voor mannen die nog steeds een abonnement op Kijk hebben en stiekem nog altijd piloot willen worden. Desondanks claimt Electronic Arts in Europa van ieder spel meer dan honderdduizend stuks te verkopen. Volgens het bedrijf wil de consument meer realisme, maar haakt deze af als eerst een heel boek uit het hoofd moet worden geleerd.

De oplossing zit 'm in allerlei lessen die fabrikanten zijn gaan leveren als toevoeging op het spel. Groentjes worden bij Longbow eerst op sleeptouw genomen door een knauwende Texaan: 'Today I'll teach you how to cheat death. So you better pay attention.' De kunst, zegt de spelletjesmaker, is een leercurve in te bouwen met voldoende beloningen onderweg. Zo stijgt langzaam het aantal mogelijkheden, samen met het realiteitsgehalte. Grote missies worden zelfs voorafgegaan door akelig echte nieuwsbulletins op televisie.

Na één doorwaakte nacht weet de speler zijn Apache redelijk stabiel in de lucht te houden. Na één week kan een missie worden gevlogen, maar slokt de keuze voor de juiste wapensystemen en target acquisition designator nog alle aandacht op. Uiteindelijk draait de speler zijn hand niet om voor manoeuvres als de High Yo-Yo en de Horizontal Scissors, terwijl op nachtelijke oorlogsmissies de stemmen van nieuw verworven buddies over de radio als Scooter en Psycho, vreemde gevoelens van vriendschap en patriottisme oproepen.

Daarmee is Jane's weer terug bij het begin. Oprichter Fred T. Jane publiceerde het eerste nummer van Jane's Fighting Ships in 1898, maar baarde daarvoor al opzien door een complex signaleringssysteem uit te denken voor de Britse Marine. Die had hij als kind ontwikkeld, terwijl hij zee-oorlogen na-speelde in de vijver van het park.

Noël van Bemmel

F15, Jane's Combat Simulations, * 99,95

Longbow II, Jane's Combat Simulations, * 99,00

Meer over