Beeldende kunstQueen's Gallery

De Rembrandts van koningin Elizabeth zijn nu voor iedereen te zien

De kunstcollectie van de Britse vorstin is tijdelijk overgeheveld van Buckingham Palace naar de openbare Queen’s Gallery.

De tentoonstelling ‘Masterpieces from Buckingham Palace’ in The Queen’s Gallery, met werken van onder anderen Rembrandt, Rubens en Vermeer, Titiaan en Canaletto.  Beeld
De tentoonstelling ‘Masterpieces from Buckingham Palace’ in The Queen’s Gallery, met werken van onder anderen Rembrandt, Rubens en Vermeer, Titiaan en Canaletto.

Hoe zou het zijn als een grote natie wordt geleid door een estheet en kunstliefhebber? Met dit experiment kregen de Britten tussen 1811 en 1830 te maken, toen George IV op de troon zat, eerst als prins-regent en na de dood van zijn krankzinnig geworden vader als koning. Hij vernederde zijn vrouw, hij vervreemdde zich van de bevolking en hij werd door zijn hedonisme een lichamelijk wrak, maar de Hannoveraan verrijkte het land met prachtige gebouwen en breidde de koninklijke kunstcollectie uit.

Die is nu te zien in de Queen’s Gallery in Londen. Wat er in dit bijgebouw van Buckingham Palace wordt tentoongesteld, tart de verbeelding. Drie zalen met liefst 65 meesterwerken, waaronder vijf Rembrandts en een Vermeer. Normaal gesproken hangen ze in het paleis zelf, in de Picture Gallery, maar die wordt grondig gerenoveerd. Reden waarom de werken, onder de naam Masterpieces from Buckingham Palace, nu zijn overgebracht naar de Queen’s Gallery, een echt museum. Ze zijn hier beter te zien dan in het paleis, waar tafels en rijen bezoekers goed zicht belemmeren en waar ze hoog hangen.

Rembrandt van Rijn, Agatha Bas (1641). Beeld Royal Collection Trust
Rembrandt van Rijn, Agatha Bas (1641).Beeld Royal Collection Trust

De kunstcollectie speelde een belangrijke rol in het derde seizoen van de dramaserie The Crown. In een van de afleveringen maakt kunsthistoricus Anthony Blunt zijn opwachting. Hij was aangesteld als conservator van de koninklijke collectie, een betrekking die hij vervulde tot 1973, toen bekend werd dat hij voor de Russen spioneerde.

Lokaas van de tentoonstelling is Agatha Bas, een doek waarmee de jonge Rembrandt zich toont als grote vernieuwer. Hij geeft de illusie dat de vrouw de lijst met haar linkerhand vasthoudt. In haar rechterhand rust een waaier die over de lijst heen gaat, waardoor je, in de woorden van Desmond Shawe-Taylor, de huidige ‘Surveyor of the Queen’s Pictures’, de waaier van de vloer wilt oprapen als ze deze zou laten vallen.

George IV heeft ook een zelfportret van Rembrandt weten te bemachtigen, alsook het schilderij waarop de Nederlandse meester de opgestane Jezus als een tuinman aan Maria Magdalena laat verschijnen. Een andere koninklijke Rembrandt is het portret van een rabbijn. De bezoeker leert dat het mahoniehout van de lijst mogelijk afkomstig is van dozen waarmee suiker naar Amsterdam werd vervoerd: een hint naar de slavernij. Minder komen we te weten over de contacten die de schilder had met de Joodse gemeenschap.

Johannes Vermeer, De muziekles (ca. 1663). Beeld Royal Collection Trust
Johannes Vermeer, De muziekles (ca. 1663).Beeld Royal Collection Trust

De collectie zegt iets over de fascinatie van de Engelsen voor de alledaagse taferelen die de Hollandse meesters vastlegden. Daar is het modderige avondlandschap van Jacob van Ruisdael waarop arbeiders linnen te bleken leggen, daar zijn de kaartspelers van Pieter de Hooch, en de dame die Jan Steen schilderde terwijl ze haar toilet maakt, waarbij de schedel onder de gebroken luit ons attendeert op de vergankelijkheid. Hoogtepunt is De muziekles van Johannes Vermeer, een feest van kleuren, waarbij vooral de rode rok van de afgebeelde jonge vrouw de aandacht trekt.

Na binnen te hebben gegluurd bij de bedrijvige buren aan de andere kant van de Noordzee, is er bij wijze van toegift een ‘Italiaanse zaal’, waar de Venetiaanse Canaletto’s direct in het oog springen, net als Titiaans Madonna en kind in een landschap met Tobias en de engel. Dat laatste schilderij blijkt ook een Hollands tintje te hebben, want het betrof een afscheidscadeau van de Staten-Generaal aan koning Karel II, bij het einde van diens ballingschap. Deze Engelse koning, de Merry Monarch, zou zich opwerpen als de beschermheer van de kunsten.

Maar wat George IV later zou doen, was de overtreffende trap.

Masterpieces from Buckingham Palace. The Queen’s Gallery, Londen. Te zien t/m 13/2.

Meer over