De premier die geen president werd

Goed. Jan Peter Balkenende werd dus toch geen president van Europa en dat iedereen dacht dat hij het wel zou worden, lag toch vooral aan de media....

Heeft Donner gelijk? En heeft de redactie van de Volkskrant even hard als alle andere media meegewerkt aan een scheve beeldvorming over de kansen van de premier? Een premier die zelf zei dat hij geen kandidaat was en niet was gevraagd. Wat weer iets heel anders is dan zeggen: ik wil die baan niet en zal hem ook niet nemen als ik hem krijg aangeboden.

Door zijn halve ontkenning liet de premier ruimte en als er ruimte is, gaan journalisten zoeken. Dat hoort tot de basistaken van de journalistiek.

Het begon half september met een bericht in Het Financieele Dagblad dat Maxime Verhagen premier zou worden wanneer Balkenende naar Brussel zou gaan. Dat was tijdens de Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer. ‘Balkenende zit in de tombola’, meldde de Volkskrant een dag later. ‘De premier ontkent, maar de CDA-top houdt er rekening mee dat hij naar Europa vertrekt.’

Dat de premier er die week met zijn hoofd niet bij leek in Den Haag, voedde de geruchten verder. De politiek commentator schreef vervolgens dat ze bij het CDA ‘voor alle zekerheid’ Verhagen hebben aangewezen als opvolger. En in het commentaar over het falende optreden van de premier tijdens de beschouwingen stond als laatste zinnen: ‘Want in de lente van 2010 is het erop of eronder voor dit kabinet. Met of zonder Balkenende.’

Officieel bleef politiek Den Haag ontkennen dat de premier meedeed voor de topbaan in de EU. Dus gaf staatssecretaris Frans Timmermans een interview aan de Volkskrant met als belangrijkste boodschap dat Balkenende écht geen kandidaat was. Maar als dat zo is, dan hoeft Timmermans dat toch niet te zeggen? Hij zei toch ook niet dat Balkenende geen kandidaat was voor die andere topbaan, de buitenlandpost?

Overigens beperkte zich de discussie op dat moment tot de Haagse kaasstolp met Nederland er omheen. In Brussel circuleerden vooral andere namen.

Dan schrijft de nestor van de Tweede Kamer, Bas van der Vlies, op 26 september in de Volkskrant dat Balkenende niet weg mag, want eerst zijn karwei moet afmaken. Kennelijk speelt er dus echt wel wat, want Van der Vlies doet niet mee aan mediaspelletjes.

In oktober loopt de spanning in Den Haag hoog op. Eind oktober schrijft de politiek redacteur in zijn column: ‘Hij is meer dan een van de kandidaten. Jan Peter Balkenende maakt de meeste kans de eerste president van de Europese Raad te worden.’ Dat wordt geschreven nadat bewindslieden van PvdA en ChristenUnie publiek hebben laten weten dat zij vinden dat de premier in Nederland in het kabinet moet blijven.

Maar die premier uit twee dagen later stevige kritiek op het politieke klimaat in Nederland, op het Binnenhof, dat ‘in de greep is van populisme’. Nog in diezelfde week laat hij ook weten dat de Kamer hem te vaak oproept.

Is het gek dat journalisten dat zien als tekens dat de premier het heeft gehad met Den Haag en uitziet naar een nieuwe horizon? Temeer omdat Balkenende inmiddels zelf heeft gezegd dat hij beschikbaar is, indien gevraagd.

De correspondent in Brussel schrijft begin november dat er een stevige lobby voor de premier op gang is gezet door Nederlandse diplomaten, maar meldt op 9 november dat de Belgische premier Van Rompuy de meest kansrijke kandidaat is. Balkenende is hooguit een goede tweede.

Acht dagen laten schrijft de chef van de Haagse redactie in een column dat Balkenende de Brusselse baan niet zou moeten willen.

Die keus wordt de premier bespaard, want de Europese leiders kiezen nog diezelfde week voor de Belgische premier Van Rompuy.

De vrijdag daarna zeggen bijna alle ministers hoe blij ze zijn dat de premier voor Nederland blijft behouden, waarmee ze impliciet aangeven dat de kans bestond dat hij was weggegaan. Alleen Donner doet daaraan niet mee, want het ging immers om een mediahype.

Donner vergist zich. Het eventuele vertrek van de premier was gewoon nieuws. En het werd een nationaal gezelschapsspel omdat diezelfde premier zich niet duidelijk uitsprak, waarna vanuit zijn eigen kabinet en partij signalen naar buiten kwamen dat hij wel wilde. Het zou slechte journalistiek zijn dat niet op te schrijven.

Zo er al een hype was, dan heeft Balkenende die zelf in gang gezet en in leven gehouden.

Meer over