100 jaar de Volkskrant22 juli 1947

De oorlog in Indonesië werd gereduceerd tot een conflict zonder agressors

voorpagina 22 juli 1947 Beeld de Volkskrant
voorpagina 22 juli 1947Beeld de Volkskrant

Nee, het is géén oorlog die wij in Indonesië voeren. En al helemaal geen koloniále oorlog. Dat was de teneur van alle berichten in de Volkskrant, en de meeste andere dagbladen, over de (eerste) ‘politionele actie’ in Indonesië – die in de nacht van 20 op 21 juli 1947 werd ingeluid met offensieve bewegingen van Nederlandse troepen ‘achter een gordijn van strooibiljetten, waarin de Indonesiërs werd aangeraden niet de tactiek der verschroeide aarde toe te passen’. Als er al voldoening werd gevoeld over de eerste Nederlandse successen, werd die in elk geval niet getoond. Sterker: de Volkskrant ontraadde het gebruik van ‘militaire termen’ als ‘overwinning’ of ‘erop losslaan’, en vond het zelfs bedenkelijk dat de radiorede waarmee minister-president Louis Beel (KVP) de politionele actie had aangekondigd met het Wilhelmus werd afgesloten. Deze uitingen van patriottisme wekten slechts misverstanden over de goede bedoelingen van Nederland in Indonesië (over ‘Nederlands-Indië’ werd dus niet meer gerept).

Die goede bedoelingen behelsden, kort gezegd, ‘het samengaan van Indonesië en Nederland als gelijkberechtigde partners in een duurzaam gehéél’. De Nederlandse troepen, aangevoerd door generaal Simon Spoor, wilden slechts de voorwaarden creëren voor de hervatting van de ‘Linggadjati-politiek’, een verwijzing naar het in november 1946 bereikte akkoord over de vestiging van een Indonesische federatie die op haar beurt deel zou uitmaken van een ‘Nederlands-Indonesische Unie’. In alle toonaarden werd ontkend dat Nederland de vernietiging nastreefde van de Republiek Indonesië, of dat Nederland en Indonesië met elkaar in oorlog waren. ‘Wie in het boek der Vaderlandse Geschiedenis durft op te tekenen: in de nacht van 20 op 21 Juli 1947 brak tussen Nederland en de Republiek Indonesia de oorlog uit, schrijft een grove onwaarheid neer’, betoogde Jan Anne Jonkman, de PvdA-minister van Overzeese Gebiedsdelen. Hij achtte deze leugen zelfs ‘landverraderlijk’.

De commentator van de Volkskrant ging die ‘leugen’ nadrukkelijk uit de weg. Hij stemde van harte in met een Indonesische functionaris die had gezegd dat ‘Nederland een te klein land is, om een koloniale oorlog te voeren’. ‘Ja, Goddank, Nederland is een te klein land om een koloniale oorlog te voeren. Maar mede uit zijn kleinheid put het de onverzettelijke kracht om te staan op gerechtigheid en om gerechtigheid uit te dragen daar, waar het verantwoordelijkheid daarvoor heeft.’ Dit betekende dat militaire wapenfeiten in de krant veel minder aandacht kregen dan pogingen om de normaliteit te herstellen waar alle partijen belang bij hadden. ‘Nagenoeg van alle grote door de Nederlanders bezette steden liggen de waterwerken op Republikeins gebied. Het zal zaak zijn dat deze onder controle komen, ook al omdat vaak daarvan de bevloeiing der rijstvelden, dus oogst en voedsel, afhangen.’

De Volkskrant hoedde zich voor negatieve kwalificaties van Soekarno, de president van de Republiek, en diens aanhangers. Mogelijk waren zij in de jaren 1942-’45 misleid door de Japanse bezetter, maar uiteindelijk zouden beide partijen aan de onderhandelingstafel toch nader tot elkaar moeten komen. En zo werd de oorlog die geen oorlog mocht heten met vereende krachten gereduceerd tot een conflict zonder agressors.

In een wekelijkse serie kijken we terug op hoe de Volkskrant de afgelopen 100 jaar verslag deed van historische gebeurtenissen. Reageren? 100jaar@volkskrant.nl

Meer over