De onbedoelde gevolgen van een kop

Onder de kop ‘Here Jezus, red mijn kinderen’, deed de krant donderdag verslag van de vreselijke brand die een gezin in Kampen zwaar trof....

De kop was afkomstig uit het verslag dat de regionale correspondente had gemaakt in Kampen. Daarin stond de volgende passage: Volgens een buurvrouw op het Radio 1-journaal riep de moeder ‘Here Jezus, red mijn kinderen’, en toen er niets meer voor ze gedaan kon worden, is er door het gezin en de buren op straat gebeden.

De avondploeg besloot het citaat tot kop boven het artikel te verheffen, inclusief de aanhalingstekens.

Dat leidde tot kritiek van lezers die de kop respectloos en ongepast vonden. Een ander vond het citaat niet kunnen omdat de verslaggeefster het niet zelf heeft gehoord, maar is afgegaan op een buurvrouw die ze niet zelf heeft gesproken, maar slechts op de radio heeft gehoord. De verslaggeefster vond dat ze het citaat in de tekst op kon nemen, ze heeft het de buurvrouw immers op de radio horen zeggen. Zij had er wel bezwaar tegen het als kop te gebruiken, vooral omdat het al de hele dag op de radio te horen was geweest en ook omdat ze het niet zelf had opgetekend.

De avondploeg besloot desondanks om met het citaat te koppen. De eindredacteur zegt: we hebben het hier ter tafel er nog uitgebreid over gehad. Maar uiteindelijk vonden we deze uitspraak wel zo treffend voor het verhaal en de context van deze tragische gebeurtenis, dat we er toch voor hebben gekozen. Dat de verslaggeefster het niet uit eerste hand had, vonden we hier geen probleem, omdat ze wel zélf het fragment op de radio had beluisterd en daar de buurvrouw had gehoord.

Ook de chef van de nachtploeg ziet geen bezwaren. Het is op de radio gehoord en de bron is vermeld, stelt hij.

Dat laatste is zonder meer waar, maar de vraag blijft toch of je een citaat mag gebruiken dat je niet zelf rechtstreeks hebt gehoord van de betrokkene.

Ik twijfel niet aan de verklaring van de buurvrouw, maar hoe weten we zeker dat zij inderdaad dit heeft gehoord?

Volgens de verslaggeefster zei de buurvrouw op de radio dat zij wakker werd omdat zij de moeder dit hoorde roepen. Het kan zijn, maar helemaal honderd procent betrouwbaar is die verklaring natuurlijk niet.

De avondploeg vindt dat zij het citaat mocht gebruiken omdat het ook in de tekst stond. Als je zoiets niet mag gebruiken als kop, moet je het ook niet in de tekst opnemen, is de redenering. Maar beperk je je niet erg in je waarnemingen als je dit soort verklaringen niet mag gebruiken, vraagt de avondploeg zich af.

Daar zit wat in, maar zelf heb ik liever wat minder informatie, maar dan wel informatie waarvan ik weet dat de verslaggever ter plekke het zelf heeft opgetekend, dan informatie die via derden tot ons komt.

In dit geval ook nog alleen via de radio want de verslaggeefster heeft de buurvrouw zelf niet gesproken. Dat heeft ze ook duidelijk gemaakt door netjes te melden dat zij de buurvrouw alleen op de radio had gehoord.

Dat de informatie met bronvermelding in het stuk stond, is te verdedigen, maar ik heb grote twijfels bij het besluit om het citaat tot kop te maken. Nu suggereert de redactie dat ze het zelf heeft opgetekend, ter plekke uit de mond van de moeder en dat was niet zo.

Bovendien werkt deze kopkeuze ongewild stigmatiserend. Een lezer schreef: ‘Dit gezin is gelovig en daar hoef je niet impliciet zo de draak mee te steken tijdens een dergelijk vreselijk drama.’

Ik weet zeker dat de avondploeg en de verslaggeefster dit niet zo hebben bedoeld, maar juist omdat het zo wel kan worden gelezen, moet je zeker bij de kopkeuze erg voorzichtig zijn.

Koppen worden door lezers al snel verkeerd opgevat, blijkt telkens weer. Neem bijvoorbeeld de kop die eind juni boven een interview stond met politieman Martin Sitalsing, de eerste zwarte korpschef in Nederland. De kop luidde: Niet alleen allochtoon, maar nog capabel ook.

De koppenmaker baseerde zich op een zin in het interview waarin Sitalsing zei: ‘Ik schaamde me wild toen ik de eerste keer allochtoon werd genoemd.’

Zo bezien stond het inderdaad in het artikel, maar wel op heel andere wijze dan de koppeling die de kop maakte tussen allochtoon en nog capabel ook. Je kon het lezen alsof die combinatie eigenlijk niet kan. Ook hier was het niet zo bedoeld, maar werd wel een verkeerde suggestie gewekt.

Thom Meens

Meer over