Boekrecensie

De nieuwste Sally Rooney sluit in veel opzichten naadloos aan bij haar eerste twee romans ★★★★☆

Als het erop aankomt krijgen we slechts een glimp van elkaars innerlijk te zien. Voor de rest blijft het aftasten. Dat lijkt de boodschap in Sally Rooney's nieuwste roman, Prachtige wereld, waar ben je.

Sally Rooney Beeld HH / The New York Times
Sally RooneyBeeld HH / The New York Times

Tegen het eind van Sally Rooney’s roman Prachtige wereld, waar ben je (Beautiful World, Where Are You) klaagt een van de hoofdpersonen, Alice, over de tol van de roem. Alice is door twee succesrijke romans een beroemd schrijver geworden en gaat gebukt onder het gevoel dat ze nu publiek bezit is. Mensen geloven dat ze haar kennen omdat ze een foto van haar hebben gezien en haar boeken hebben gelezen. Onzin! Verderop stelt ze: ‘Als romanciers eerlijk over hun leven schreven, dan zou niemand romans lezen – en terecht!’

Oké, boodschap begrepen. Toch is het zo goed als onvermijdelijk deze uitspraken in elk geval deels autobiografisch te duiden. Ook Rooney heeft – met Gesprekken met vrienden (Conversations With Friends, 2017) en Normale mensen (Normal People, 2018) – twee succesromans geschreven en woonde net als haar personage een tijd in New York, waar ze zich doodongelukkig voelde.

In haar boek laat Rooney Alice een zenuwinzinking krijgen en tijdelijk worden opgenomen in een psychiatrische inrichting, een lot dat haar zelf, voor zover bekend, bespaard bleef. Wel besloot ze, net als haar personage, zich na terugkeer uit de VS aan de relatief rustige Ierse westkust te vestigen.

Prachtige wereld, waar ben je sluit in veel opzichten naadloos aan bij Rooney’s eerste twee romans, waarin overtuigend geportretteerde jonge mensen om elkaar heen cirkelen, elkaar aantrekken en weer afstoten, verwarring zaaien en verward raken, moeilijke gesprekken voeren over intellectuele zaken en misschien nog wel moeilijkere over relaties.

Tinder-date

Alice is, zoals gezegd, een van de hoofdpersonen van deze roman. Als het boek begint heeft ze een tinder-date met Felix, die in het magazijn werkt van een Amazon-achtig bedrijf. Waar de meeste Rooney-personages hoogopgeleide figuren zijn, is Felix intellectueel en anderszins vrij van elke ambitie en heeft hij geen enkele interesse in boeken. Wel is hij een lokale populaire bink en kan hij uitgesproken bot zijn. Het lijken juist die eigenschappen die Alice in hem aantrekken.

De derde hoofdpersoon van de roman is Eileen, al sinds de middelbare school Alice’s beste vriendin. Eileen werkt als onderbetaalde redactie-assistent bij een literair tijdschrift in Dublin. Zij en de geliefde met wie ze jarenlang samenwoonde zijn zojuist uit elkaar en nu heeft Eileen weer contact met haar jeugdvriend Simon, die werkzaam is als politiek adviseur.

Dublin

De hoofdstukken van de roman zijn afwisselend gesitueerd aan de westkust (Alice en Felix) en Dublin (Eileen en Simon) en worden onderbroken door lange e-mails die Alice en Eileen elkaar sturen. Deze hebben veelal een filosofisch karakter, waarin grote, ronkende uitspraken niet worden geschuwd. Hier valt een zekere (zelf)spot richting Rooney’s eigen generatie niet te ontkennen.

Natuurlijk zijn Alice en Eileen piekeraars. Ze maken zich ernstig zorgen over de toekomst van de wereld. Eileen meent dat de mens zijn instinct voor schoonheid is kwijtgeraakt in 1976, ‘toen plastic het meest gebruikte materiaal in ons leven werd’. Alice houdt het op 1989, toen de Muur viel. ‘Ik zie de twintigste eeuw als één lange vraag waarop we uiteindelijk het verkeerde antwoord hebben gegeven. Zijn wij niet te beklagen, wij kinderen die zijn geboren toen de wereld ophield te bestaan?’

Maar hoe groots en meeslepend hun opvattingen over mensheid en wereld ook mogen zijn, in hun dagelijks leven houden Alice en Eileen zich toch vooral bezig met hun eigen nimmer rimpelloze liefdesleven en ook in hun mails worden zwaarwichtige theorieën afgewisseld met seksuele bekentenissen en steelse vragen over elkaars liefdesleven. Waarna ze vervolgens weer in de intellectuele modus schieten en toegeven dat het een ‘epistemologische misdaad is om energie te investeren in zoiets triviaals als seks en vriendschap terwijl de menselijke samenleving op instorten staat.’

Die tegenstelling tussen denken en handelen is op een interessante manier terug te zien in zowel haar plot als de vertelperspectieven die Rooney voor dit boek heeft gekozen. ‘Plot’ is daarbij een groot woord voor de reeks door moedwil en misverstand gekenmerkte pogingen van de personages om tot een harmonieuze liefdesrelatie te komen. Moeilijke jonge mensen die noch elkaar noch zelfzelf helemaal begrijpen.

De vertelwijze van de roman sluit hier op aan. Die bestaat enerzijds uit hoofdstukken waarin een alwetende verteller het doen en laten van de vier hoofdpersonen beschrijft. Maar uitsluitend van de buitenkant. We horen wat ze zeggen, maar krijgen geen toegang tot hun gedachten. Sommige passages zijn zo afstandelijk geschreven dat ze ogen als aanwijzingen uit een filmscript, zoals wanneer Alice en Eileen elkaar eindelijk weer ontmoeten: ‘Op een perron, eind van de ochtend, begin juni: twee vrouwen die elkaar omhelzen na een scheiding van maanden.’

Daarnaast zijn er de mails. Daarin lezen we wat Alice en Eileen denken, maar stiekem natuurlijk alleen die gedachten die ze digitaal naar buiten wensen te brengen.

Bruiloft

Uitzondering is hoofdstuk 23, waarin iedereen bijeen is op een bruiloft. Eén hoofdstuk lang krijgen we via korte gedachtenflarden even toegang tot de zielen van de personages. Daarna is het weer voorbij. Het lijkt Rooney’s boodschap. Als het erop aankomt krijgen we slechts een glimp van elkaars innerlijk te zien. Voor de rest blijft het aftasten. Dat geldt voor mijn personages onderling, maar ook voor mijn lezers richting mij. Verbeeld je niet dat je me kent.

null Beeld

Sally Rooney: Prachtige wereld, waar ben je. Uit het Engels vertaald door Gerda Baardman en Jan de Nijs. Ambo Anthos; 336 pagina’s; € 24,99.

Meer over