De man die de Johannes Vermeer Prijs 2016 won

Filmmaker en kunstenaar Steve McQueen (1969) is een gelauwerd mens. Na de Oscars (voor 12 years a slave), de Turner Prize (belangrijkste Britse prijs voor beeldende kunst), de vermelding in de jaarlijkse Time 100 lijst van 'meest invloedrijke mensen in de wereld' en, twee weken terug, de BFI Fellowship, hoogste onderscheiding in de Britse filmwereld, is daar nu de Johannes Vermeer Prijs 2016, de Nederlandse staatsprijs voor de kunsten, bijgekomen.

Steve McQueen. Beeld EPA
Steve McQueen.Beeld EPA

De jury onder voorzitterschap van Ernst Hirsch Ballin, heeft hem unaniem voorgedragen, omdat hij als filmmaker en videokunstenaar ,,bij voortduring en op voortreffelijke wijze het universeel menselijke belicht, vaak in situaties waarin mensen onderdrukt, onvrij en gekweld hun waardigheid bevechten en bewaren", aldus de organiserende Boekmanstichting.

In de jaren negentig werkte McQueen vooral als conceptueel kunstenaar en videomaker. Zijn oeuvre is terug te vinden in de grote musea van de wereld, van het Stedelijk Museum in Amsterdam tot aan het MoMA in New York en het Tate Modern in Londen. Naast de videowerken maakt hij installaties als Blues before Sunrise, waarbij hij in 2012 het Amsterdamse Vondelpark 's nachts in een blauw licht liet baden.

In 2008 maakte hij zijn eerste speelfilm Hunger, over hongerstakers in Ierland in 1981, waarin hij voor het eerst samenwerkte met acteur Michael Fassbender. In Cannes ontving hij hiervoor de Camera d'Or, de prijs voor beste filmdebuut. Het internationale succes zette zich voort met Shame uit 2011, waarin Fassbender een genadeloos portret van een sexverslaafde man in New York neerzet.

12 years a slave uit 2013, een verfilming van het gelijknamige boek van Solomon Northup, memoires van een man die in 1841 uit het vrije noorden wordt ontvoerd om als slaaf in het zuiden van de VS te worden verkocht, werd zijn doorbraak naar een groot publiek. Hiermee werd McQueen de eerste zwarte filmmaker die een Oscar voor Beste Film won.

Lees hier het vertaalde interview met McQueen uit The Guardian terug: 'Laat de afgelopen 'witte' Oscars het keerpunt zijn.' (+)

In een interview in The Guardian liet hij zich fel uit over het gebrek aan diversiteit in Hollywood: "Het gaat erom welke films worden gemaakt. De bazen van de studio's, omroepbedrijven en kabelmaatschappijen bepalen wat wel en wat niet wordt gemaakt. Daar begint het mee. Dat is de wortel van het probleem."

De in Londen geboren McQueen woont in Londen en Amsterdam met zijn Nederlandse vrouw, NRC-journaliste Bianca Stigter.

Minister Jet Bussemaker (Cultuur) reikt de prijs op 7 november uit in de Ridderzaal in Den Haag. De prijs bestaat uit een geldbedrag van 100.000 euro, dat de winnaar in een eigen project mag steken. Vorig jaar won componist en regisseur Michel van der Aa de prijs.

Meer over