beeldende kunst

De losse presentaties in Ouverture zijn als een all-you-can-eatbuffet: niet perfect afgestemd, wel goed ★★★★☆

Een hoogtepunt is de zaal met hedendaagse fotografie, waar meer samenhang is.

Urs Fisher, Untitled, 2011 Beeld Stefan Altenburger
Urs Fisher, Untitled, 2011Beeld Stefan Altenburger

Huiveringwekkend idee: dertien jaar lang stond er in het atelier van de Afro-Amerikaanse kunstenaar David Hammons een ijzeren kooi met de afmetingen van een gevangeniscel. Nu staat die kooi in de mini-solotentoonstelling van Hammons in het nieuwe Parijse museum Bourse de Commerce. Het stapelbed in de kooi versterkt de gevangenis-associatie.

Machtsvertoon en maatschappijkritiek. Als ik twee woorden moet kiezen voor Bourse de Commerce, opgericht door zakenman en miljardair François Pinault, dan zijn dit ze.

Machtsvertoon vanwege het grandioze cirkelvormige gebouw. Het goud blinkt je vanaf de poort tegemoet, de marmeren vloeren glanzen, de enorme glazen koepel in het midden doet duizelen. De Bourse werd in de 18de eeuw als graanbeurs gebouwd en deed daarna dienst als effectenbeurs. Vanaf mei dit jaar huist in het gebouw de immense privécollectie (ruim 10.000 kunstwerken) van Pinault.

Tegelijkertijd werpen kunstenaars als David Hammons een kritisch licht op de geschiedenis van het gebouw. Hammons, wiens werk bol staat van de verwijzingen naar raciale segregatie in de Verenigde Staten, liet zijn kooi voor een originele 19de-eeuwse muurschildering plaatsen die de belangrijkste overzeese koloniale handelsroutes laat zien. Het koloniale verleden, zo lijkt de boodschap, werkt door in het heden.

Louise Lawler, 'Helms Amendment', 1989 (voorgrond), achter Sherrie Levine, 'After Russell Lee', 2016. Beeld Aurélien Mole
Louise Lawler, 'Helms Amendment', 1989 (voorgrond), achter Sherrie Levine, 'After Russell Lee', 2016.Beeld Aurélien Mole

Andere interventies zijn lichter, met een knipoog. De imposante koepel van het gebouw is versierd met een 19de-eeuwse fresco die eveneens de verworvenheden van het Franse kolonialisme bezingt. Urs Fischer maakte voor de ronde ruimte onder de koepel een serie sculpturen van bijenwas die langzaam opbranden. Afgietsels van iconische designerstoelen staan in een cirkel rond een levensgrote replica van Giambologna’s Sabijnse maagdenroof , een beroemd maniëristisch meesterwerk uit Florence. Aangevreten door brandende lonten stort het beeld met de dag verder in elkaar. Zelfs de grootste verworvenheden zijn niet voor de eeuwigheid.

Inhoudelijk is de openingstentoonstelling Ouverture wat vrijblijvend opgezet. Veel bekende kunstenaars uit de collectie zijn voor deze gelegenheid uit de kast getrokken, zoals Marlene Dumas, Maurizio Cattelan, Ryan Gander en Luc Tuymans. De kunstwerken, vooral schilderijen en sculpturen, zijn verdeeld over zeven ‘galerieën’ op drie verdiepingen van het gebouw. De losjes-thematische presentaties vormen samen een all-you-can-eatbuffet gemaakt door uitmuntende chefs. Niet perfect op elkaar afgestemd, wel allemaal lekker.

In een presentatie over de menselijke vorm in de schilderkunst hangt van alles door elkaar: gestileerde portretten van Lynette Yiadom-Boakye, speelse, cartoonachtige vignetten van Martin Kippenberger, dromerige schilderijen van Antonio Oba. Inderdaad, op alle doeken zijn mensen afgebeeld, verder is de rode draad ver te zoeken. Maar de schilderijen zijn van zo’n hoge kwaliteit dat je dat graag door de vingers ziet.

Een hoogtepunt is de zaal met hedendaagse fotografie, die thematisch een stuk samenhangender is. Speelse foto’s van Martha Wilson en Michel Journiac bevragen genderrollen. Het is boeiend om hun series, waarin ze op hun eigen manier vrouwelijke stereotypen uitbeelden (‘de godin’, ‘de lesbienne’, ‘de huissloof’), naast de veel dubbelzinnigere foto’s van Cindy Sherman te zien. Ook haar iconische filmstills vallen in het niet bij de conceptuele foto-installatie Helms Amendment (1989) van Louise Lawler. Het is het meest expliciet politieke werk uit de hele tentoonstelling, een protest tegen een Amerikaanse wetswijziging uit 1987 die aidsvoorlichting voor lhbti’ers verbood. 94 van de 100 senatoren stemden voor de homofobe wijziging, onder wie de huidige president Joe Biden. Lawler verbeeldde elke stem met een foto van een anoniem plastic bekertje, met daaronder de naam van de politicus. De beelden zijn gespeend van elke emotie en grijpen juist daardoor naar de keel.

Wringt het, dat samengaan van machtsvertoon, groot geld en politieke statements? Dat zeker. Tegelijkertijd is het zeker dat Parijs er met de collectie Pinault een schat bij heeft. En dat dit feestelijke openingsbuffet naar meer smaakt.

Pinault Collection
Zakenman François Pinault is eigenaar van veilinghuis Christie’s en oprichter van luxeconcern Kering, waaronder merken als Saint-Laurent en Gucci vallen. Pinault probeerde al begin 2000 een museum in Parijs te openen voor zijn privécollectie hedendaagse kunst. Lange tijd lukte dat niet. Kranten speculeerden over tegenwerking van Franse politici, die musea liever in handen van de staat zagen. Pinault opende in 2006 een palazzo in Venetië, toch bleef hij het in Parijs proberen. In 2016 sloot hij een overeenkomst met burgemeester Anne Hidalgo. Hij mocht het oude beursgebouw voor vijftig jaar leasen, in ruil voor een riant bedrag en het dekken van de kosten voor de renovatie. De kosten? 194 miljoen.

Ouverture

Beeldende kunst

★★★★☆

Pinault Collection, Bourse de Commerce, Parijs. T/m 31/12.