FilmrecensieMulan

De live-action remake van Mulan is ambitieus en feministisch ★★★★☆

Yifei Liu speelt de hoofdrol in Mulan.  Beeld AP
Yifei Liu speelt de hoofdrol in Mulan.Beeld AP

Wie de nieuwe Mulan naast de tekenfilmvariant uit 1998 legt, ziet opmerkelijke verschillen. Zeg maar gerust: verbeteringen.

De ene soldaat wil haar ‘bleker dan de maan, met ogen die schitteren als sterren’. De volgende fantaseert over hoe ze zijn spierkracht zal bewonderen. En de derde, die inderdaad wat zwaarlijvig is, constateert simpelweg: ‘Wat maakt het uit, haar mond, haar huid, da’s mooi gesproken. Wat telt is of ze goed kan koken.’

Disney hoopt dat de remake van Mulan nog iets kan redden van wat een desastreus jaar dreigt te worden
In 2019 domineerde Disney Hollywood als nooit tevoren. En toen werd het 2020. De pretparken dicht, de cruiseschepen aan de ketting, de films op de plank en de dure sportzender zonder sport. Kan Mulan iets redden?

De mannen marcheren richting de strijd, monter maar ook een beetje bezorgd. En het helpt hun zware gemoed om hardop te dromen over de vrouwtjes waar ze het allemaal voor doen, bezongen in A Girl Worth Fighting For. Die zullen immers in rijen staan te juichen na de overwinning, en hen als helden onthalen. Haar kwaliteiten worden luidkeels bezongen: ze is mooi, goed voor zijn ego of ze kan lekker koken.

Je kunt een animatiefilm maken over een meisje dat zich aansluit bij het leger om haar vader te beschermen, dat razendsnel leert vechten en leert sterk te zijn, en uiteindelijk vrijwel geheel op eigen kracht het trotse Chinese keizerrijk redt van de tirannie. Maar stop er één zo’n liedje in, en je bent tot op de dag van vandaag online voer voor fel academisch debat: is de Disney-tekenfilm Mulan (1998) nu feministisch en bevrijdend of juist rolbevestigend?

Je kunt het ook een irrelevante vraag vinden. Maar dat is het natuurlijk niet voor een van de grootste filmstudio’s, die in 2020 een live-action remake van die film uitbrengt. Disney werkt hard aan een progressieve make-over. Daarbij horen diverse helden en heldinnen (de betoverende Chinese actrice Liu Yifei is passend gecast in de hoofdrol), single prinsessen (Vaiana, Elsa) en hier en daar een voorzichtige hint naar een homoseksuele liefde (The Beauty and the Beast). En daarbij hoort hedendaags feminisme, uiteraard. In het geval van de nieuwe Mulan leidt dat tot een paar subtiele maar cruciale accentverschillen, en één verrassende, verstrekkende ingreep.

Nog even heel kort het verhaal: in de tekenfilm (losjes gebaseerd op een oud Chinees heldendicht) is Mulan een goedbedoelend maar stumperig meisje dat volstrekt ongeschikt wordt bevonden voor het huwelijk – toch de manier waarop dochters in dit traditionele China de familie eer behoren te brengen. Als haar vader, kwetsbaar en slecht ter been door verwondingen uit een eerdere oorlog, wordt opgeroepen voor militaire dienst trekt Mulan, verkleed als jongen, in zijn plaats ten strijde. Die travestie is aanleiding voor volop grappen over sekseverschillen: mannen zijn bot, onbehouwen en smerig; vrouwen angstig, nerveus en zwak. Het is schoolse humor die leunt op herkenbaarheid en dus uit moet gaan van klassieke, binaire stereotypen. 

null Beeld AP
Beeld AP

Toch overstijgt de tekenfilm die simplistische teneur: Mulan begint misschien als bibberige kneus maar weet zichzelf dankzij haar doorzettingsvermogen en vindingrijkheid uiteindelijk toch tot moedige krijger (m/v) te transformeren. Wel boekt ze in eerste instantie pas succes als ze praat, loopt en vecht als een man.

Hoe anders is dit in de ambitieuze, ernstige, veel rijpere remake. De adviesleeftijd verschoof van 6 naar 12 jaar en ouder, en de nieuwe film verruilt grappen en grollen voor een gewijde, statige sfeer. Weidse natuurshots, epische krijgsscènes, acrobatische, fraai gechoreografeerde gevechten – Mulan is de kinderfilm ver ontstegen. Er is wat ingeboet aan humor, helaas, nergens is nog een vrolijke draak of behulpzame sprinkhaan te bekennen. Daarvoor is vaak adembenemende actie in de plaats gekomen. Plus: regisseur Niki Caro heeft een serieuze, sociaal-maatschappelijke agenda. 

Al heel vroeg in de film maakt Caro haar intentie duidelijk, door Mulan meteen als een ervaren krijger op te voeren: dapper, lenig, gracieus en handig met paard en zwaard. Deze nieuwe insteek heeft vergaande gevolgen voor bijvoorbeeld de koddige koppelscène uit het origineel.

null Beeld Mulan
Beeld Mulan

Mulan, die de huwbare leeftijd nadert, moet kritisch worden gekeurd door de koppelaar van het dorp – autoriteit op het gebied van begerenswaardige vrouwelijke deugden als elegantie, zelfbeheersing en zwijgzaamheid. In de tekenfilm draait de ontmoeting door het klunzige gedrag van Mulan uit op een ramp. Korte samenvatting: ze zet het weinig bescheiden achterste van de koppelaar in de fik. Die wijst Mulan vervolgens woedend de deur met de woorden: ‘Jij bent een schande! Je mag er dan wel uitzien als een bruid, maar je zult je familie nimmer eer brengen!’ Dat laatste doet ze uiteindelijk natuurlijk toch, door als held terug te keren uit de strijd.

Dan de koppelscène in de remake. Is Mulan knullig? Welnee. Ze veroorzaakt rotzooi bij de koppelaar omdat ze haar arachnofobische zusje wil beschermen tegen een griezelig rondkruipend exemplaar. Goed, daardoor loopt de ontmoeting niet geheel als gepland, maar Caro laat ermee zien dat Mulan over heel andere, evengoed aantrekkelijke kwaliteiten beschikt. Zo voorkomt ze met een verbluffende acrobatische krachttoer toch bijna dat het complete servies aan diggelen gaat, maar dit onmiskenbare talent wordt door de koppelaar simpelweg niet herkend. Mulans reactiesnelheid, creativiteit, lenigheid en moed worden niet opgemerkt, omdat ze niet voldoen aan de norm.

Geen moeizame transformatie dus dit keer, maar een door sociale conventies voorgeschreven vermomming: niet Mulans onvermogen maar juist haar kracht is hier haar handicap. Want voor slimme, sterke, strijdlustige jonge vrouwen is in deze conservatieve, patriarchale maatschappij geen plek. Om in de standaardrol van vrouw te kunnen functioneren moet ze zich kleiner maken. En in het leger is het niet veel beter, want ook daar moet ze zich anders voordoen dan ze is.

null Beeld Mulan
Beeld Mulan

Ook in deze versie leert Mulan te vechten als een man. Alleen brengt het haar niet zo ver als zou kunnen. Integendeel. Haar mentor in het leger, de vriendelijke commandant Tung, merkt zelfs op: ‘Jouw kracht is onmiskenbaar, maar er is iets dat je tegenhoudt.’

In haar beide vermommingen, eerst als bedeesde vrouw, dan als jongen, voelt ze zich beknot, beperkt, onvrij. En degene die haar (hardhandig, dat wel) de weg naar de vrijheid wijst, is  – hoe kan het ook anders – een andere vrouw.

null Beeld Mulan
Beeld Mulan

Pas als Mulan haar borsten niet meer afbindt en haar lange haar laat wapperen functioneert ze optimaal. Niet de botte spierkracht van haar medesoldaten, maar haar eigen talent is cruciaal voor de overwinning. Dat is de verrassende wending van deze nieuwe Mulan: om als krijger en held te triomferen, moet ze juist haar vrouwelijkheid omarmen. Niks verstoppen, niet aanpassen, niet vechten volgens de regels van de man, maar haar eigen regels maken. Mulan is een vrouw én een krijger, en dat kan gewoon.

null Beeld The Walt Disney Company, 2020
Beeld The Walt Disney Company, 2020

Het is een opvallende accentverschuiving die past bij deze tijd: moest een vrouw twintig jaar geleden nog vooral meedoen met de mannen om hogerop te komen; feministen anno nu creëren hun eigen voorwaarden voor succes. De nieuwe Mulan is zo een representatie van de derde (of vierde? Waar zijn we?) feministische golf.

Dat wordt des te duidelijker in de confrontatie met het andere belangrijke vrouwelijke personage (nieuw in de remake): tovenaar Xianniang. Ze is als het ware Mulans voorganger, een vrouw met mogelijk nog meer talent dan zij, maar ook een die het niet heeft gered in deze mannenwereld en zich heeft gewapend met cynisme en haat. Deze vrouw, strijdend aan de kant van de vijand, ontdekt algauw het geheim van haar bijzondere tegenstander. Zij is ook degene die Mulan stimuleert om op haar eigen manier te vechten, al heeft ze zelf nog maar weinig vertrouwen in een goeie afloop. ‘Als ze je ontmaskeren, zullen ze geen genade kennen’, waarschuwt ze bitter. 

null Beeld The Walt Disney Company, 2020
Beeld The Walt Disney Company, 2020

Het is een mooie metafoor voor feminisme in al haar verschijningsvormen: een vorige generatie die heel ver kwam, maar onderweg soms gedesillusioneerd en gefrustreerd is geraakt. En een nieuwe generatie die het vol goede moed opnieuw probeert, weer net even anders, en daarmee misschien wel verder komt. 

En Mulan? Jong en idealistisch als ze is, besluit ze de mannen met wie ze zij aan zij vecht een kans te geven. Gaandeweg durft ze te vertrouwen op hun solidariteit in haar strijd. En het moet gezegd: in 2020 stellen de meesten haar niet teleur.

Mulan

Actie

★★★★☆

Regie: Niki Caro. Met: Yifei Liu, Li Gong, Donnie Yen, Jet Li, e.a. 

 115 min. Uitgebracht op Disney+

Meer over