REPORTAGE

De legendarische Floris is terug

Op kasteel Oldenstein ging vrijdag de dertiende aflevering van ridderserie Floris in première, met teruggevonden opnamen die nooit werden gebruikt.

Beeld uit de dertiende aflevering van Floris. Beeld Collectie Hebbes & Houwes
Beeld uit de dertiende aflevering van Floris.Beeld Collectie Hebbes & Houwes

Gekleed in een geruit overhemd en een kreukelige lichte broek keert ridder Floris van Rozemondt na bijna een halve eeuw voor de eerste keer terug op de plek waar hij het opnam tegen het gehate Gelre en de onbehouwen Lange Pier een lesje gaf: kasteel Oldenstein. 'Het gaat weer helemaal leven', zegt Rutger Hauer, 72 jaar inmiddels.

Plotseling, met stemverheffing: 'Dit is mijn kasteel!' En zo is het, voor vijftigplussers vooral.

Het kasteel heet in werkelijkheid Doornenburg. Het ligt in het oostelijke puntje van de Betuwe, aan de Linge. Hier vonden de meeste opnamen plaats van Floris, de twaalfdelige ridderserie in zwart-wit van de NTS die in 1969 miljoenen kijkers trok, kinderen en volwassenen, en zijn aantrekkingskracht decennialang behield.

De aanleiding van het bezoek van Hauer vrijdag is de vertoning van wat, iets te pretentieus wellicht, deel dertien van Floris is genoemd: Het Gericht. Bij het digitaliseren van de 16 millimeterfilms ontdekte fan Paul van den Heuvel van MediaDrome Nijmegen tot zijn grote vreugde onbekende beelden, 11 minuten in totaal. Ze werden destijds niet gebruikt omdat het budget door de ambitieuze makers ver was overschreden en de NTS besloot de serie te beëindigen.

Met behulp van tekeningen van Gerrit Stapel, die eerder voor De Telegraaf een stripversie maakte van Floris, componeerde Van den Heuvel een dertiende aflevering. Voor Floris-fans is het mogelijk vergelijkbaar met de vondst van de Dode Zeerollen, die paar scènes waarin ridder Floris, de mysterieuze fakir Sindala (Jos Bergman) en Gravin Ada van Couwenberg (Diana Marlet) te zien zijn en de hertog van Gelre een gemeen spel speelt.

Hauer is welwillend. Heel creatief gedaan, oordeelt hij. 'Charmant.' Hij vindt het geweldig om terug te zijn, zegt hij een paar keer. 'Geweldig!' Vrijwel nooit gaat hij op dit soort uitnodigingen in. Als hij in Nederland is, op zijn boerderij in Beetsterzwaag, heeft gewoonlijk niemand het in de gaten.

null Beeld anp
Beeld anp

Bij zijn entree op de binnenplaats van het kasteel klinkt vanaf een kasteelmuur de openingstune van Floris. Vijftigplussers die de melodie horen, keren terug naar hun jongens- of meisjesjaren. Voor Hauer (72) is het een terugreis naar de plek waar het voor hem begon.

Talent balde zich destijds samen rond kasteel Doornenburg/Oldenstein, zoals bleek uit het vervolg van de carrières van de hoofdrolspeler (Hauer), de regisseur (Paul Verhoeven) en de scenarioschrijver (Gerard Soeteman). Verhoeven en Hauer maakten samen vijf films (Turks Fruit, Keetje Tippel, Soldaat van Oranje, Spetters en Flesh & Blood) en namen stormenderhand Hollywood in.

Het begon met Floris, benadrukt Hauer. Floris wees hem de weg. Betekenisvol, noemt hij de serie. 'Hier heb ik mijn eerste stappen gezet, dit zit in mijn ziel.'

null Beeld anp
Beeld anp

Zoekend naar een geschikte hoofdrolspeler voor een ridderserie naar buitenlands voorbeeld (Ivanhoe, Thierry la Fronde) gaf scenarioschrijver Soeteman de aanzet. Aan een bevriende docent op de toneelschool vroeg hij mede namens Verhoeven of hij een jongen kende die alles durfde. 'Hij aarzelde geen moment. Je moet Rutger Hauer hebben, zei hij.'

Soeteman sloeg Hauer gade in Enschede waar hij op een school 'iets Shakespeare-achtigs deed met schermscènes'. Vaardigheden voor een ridder bleek hij al te hebben. De Franse film Fanfan la Tulipe uit 1952 met Gérard Philipe en Gina Lollobrigida inspireerde hem als twaalfjarige jongen tot het nemen van scherm- en paardrijlessen.

Verhoeven ging akkoord, Hauer werd Floris van Rozemondt. Hij brak door als de wat naiëve, maar moedige en goudeerlijke Bourgondische ridder uit de late middeleeuwen die het in Gelre samen met Sindala en kasteelheer Wolter van Oldenstein opnam tegen de nietsontziende Gelderse legeraanvoerder Maarten van Rossem en de woeste ('Ik wil kip!') Lange Pier.

Rutger Hauer onthult de beamer voor de dertiende aflevering van Floris. Beeld Ivo van der Bent
Rutger Hauer onthult de beamer voor de dertiende aflevering van Floris.Beeld Ivo van der Bent

Hauer wist meteen dat het goed was. 'Hét moment was op de eerste draaidag. Het was alsof de bliksem mij trof. Die camera, voelde ik, is mijn medium. Het was een flits. Dit moet ik volgen, wist ik meteen. Ik verliet het toneel. En daarna heb ik vooral veel geluk gehad. Daar kan ik boeken over schrijven.'

De herinneringen zijn velen dierbaar, ook Ida Bons. Ze speelde in Floris de kamenierster van Gravin Ada. 'We waren onszelf en hadden zoveel plezier. Met zijn enthousiasme sleepte Verhoeven ons allemaal mee. Heerlijk, het was voor ons allemaal een schoolreisje.'

Soeteman stelt vast dat Floris zijn kracht nog niet heeft verloren. 'Van de verkoop van de dvd's kan ik nog steeds een autootje onderhouden.' Sommige zinnen uit zijn script beoordeelt hij als 'lullig', dat wel, en nog steeds heeft hij er spijt van dat pas in de laatste afleveringen vrouwen hun entree maakten.

'Gerard, waar zijn de vrouwen, vroeg Verhoeven na acht afleveringen. Nu zie ik hoe ontzettend leuk de vrouwen in Floris zijn. Als ik één ding betreur, is dat ik er te weinig vrouwen in heb geschreven.'

Hauer neemt later op de avond nog de moeite het evenement 'Geluk van Lingewaard' te openen in het dorpshuis van Doornenburg. Op een paard en wagen verlaat hij stapvoets zijn kasteel. Een aanbod om op de bok te zitten slaat hij af. 'Ik zit hier goed', zegt hij vanuit de wagen.

Meer over