De kolder van Toon en die van J.M.W. Scheltema

Ga er niets achter zoeken, verzocht de cabaretier Toon Hermans (1916-2000) toen er in 1961 al een bundeling van zijn Kolderliedjes werd gemaakt, want er zit niks achter....

Arjan Peters

En een soort zigeuner-Hongaars: ‘as je nietje bordjoppep/ moetje slabber lozzof niet/ aj-aj-aj/ moetje nog die pappofniet’, of: ‘moetsja kie soup/ moetsja kie soup/ ik doe nie mee joh/ quert al onwel/ quert al onwel/ vandi puré joh.’

De verzamelde Kolderliedjes van Toon zijn onlangs als Gouden Boekje uitgebracht (Rubinstein; euro 16,95). Ik was niet van van zins er iets achter te zoeken, maar mij schoot de ‘Hongaarse rhapsodie’ te binnen van J.M.W. Scheltema (1921-1947), een Leidse student die op 6 oktober 1947 zo dronken over straat zwalkte dat hij passanten de hoed van het hoofd sloeg, waarna de politie hem in de kraag vatte en ter plekke doodschoot.

Een jaar later werden zijn gedichtjes gebundeld en door Van Oorschot uitgegeven, met een voorwoord van Scheltema’s dichtende studievriend Louis Th. Lehmann (1920), die nog steeds onder ons is. Soms leidde Scheltema uit zijn zolderraam een koor van straatjongens, schreef Lehmann in 1948, en vertolkte daarbij zelf de solopartij. ‘Een occupatie die wij aan vele ‘dichters’ kunnen aanraden, niet uit overdreven belangstelling voor straatjongens (Ciske de Rat leest men toch wel), als wel uit sympathie voor een zekere aesthetische soepelheid.’

Heeft Toon Hermans die studentengedichten van Scheltema gelezen? ’t Zou kunnen. In ‘Hosz pitá’ schreef de laatste: ‘Hosz pitá/ Aggou jehosz pitá/ Dik kesgom melmettun toet/Hosz pitá/ Tibesz tehosz pitá/ Di debedde vóron sdoet.’ Maar vooral die ‘Hongaarse rhapsodie (Rika Csardas) ’ is precies Toon, alleen van jaren eerder: ‘Aszich vamme werc komcseggic/ szunne menou/ rika, rika,/ laane menou./ Evve nochwa tetegec kerd/ toenoula melos/ mal legec, mal legec/ toenoula melos.’

Tot en met de bizarre spelling (velen konden het niet lezen voor zij het hoorden zingen) is dit gedicht op massa-effect berekend, schreef Lehmann.

Als Toon Hermans dit kolderlied niet kende, dan heeft hij hetzelfde effect zelf ontdekt, en er massa’s mee vermaakt.

Meer over