De etnomarketing moet goed zijn

De Turken in Nederland denken nog dat theater iets elitairs is. En de Nederlanders denken bij Turkse cultuur aan buikdansen....

BOB WITMAN

GOEDE ACTEUR, Tonguç Y. Oksal, maar ja dat accent. Beetje klote voor je, maar je kunt natuurlijk niet in het Nederlands spelen. Oksal grijnst. Hij heeft die dooddoener waarmee hij vaak op audities is afgewezen, zojuist weerlegd in bijna anderhalfuur monoloog. Alleen Oksal op het podium, nauwelijks decor. Een krukje en een lap Nederlandse tekst. 'Ik heb een accent, ja, maar dat is oké, het klopt.'

De tedere roos van mijn gedachten, een theaterbewerking van een roman van Adalet Agaoglu, is opgedragen aan de eerste generatie Turkse gastarbeiders. Oksal (30) speelt deze solo en is tevens artistiek-directeur van de stichting Turks Nederlands Theater. In die hoedanigheid is hij organisator van het Tyiatro Festivali 1998 dat deze week wordt gehouden. Een paar van Turkijes belangrijkste acteurs zijn naar Amsterdam gekomen, onder wie Müsfik Kenter, uitgeroepen tot de beste Shakespeare-acteur buiten Engeland.

Oksals tedere roos is geen vrouw, maar een auto. Een goudkleurige Mercedes om precies te zijn. In die auto keert Bayram terug naar zijn geboortedorp, na jaren te hebben geploeterd en gespaard als gastarbeider. Hij denkt terug te keren naar zijn familie, zijn neven en zijn verloofde. Maar die moeten hem niet meer. Bayram zal nooit thuiskomen. 'Het is ook een universeel verhaal over de verwezing van alle migranten in elke cultuur', zegt Oksal.

Hij zit op het terras voor theater Bellevue in Amsterdam en groet Nederlandse en Turkse theatermakers die zich in de zon hebben gemixt. 'Zo zie ik het graag.' Het doel van zijn festival is tweeledig. Hij wil zijn landgenoten die hier wonen het theater in krijgen. Daarvoor worden stukken in het Turks gespeeld in het Nieuwe de La Mar. En Nederlanders interesseren voor modern Turks theater. Dat kan onder meer met zijn voorstelling. Hij hoopt dat er straks een tournee volgt.

'Turkse migranten hebben het idee dat theater heel elitair is. Dat was het ook toen ze uit Turkije vertrokken in de jaren zestig. Maar daarna is het snel veranderd.' De Meddah is de redding geweest van het Turkse theater. Het berust op een verteltraditie. 'De Meddah is een verteller, maar ook een cabaretier, een muzikant, klassiek acteur en een improvisator.' Het is Turkijes variant van Commedia dell'arte.

'Voor veel Nederlanders is Turkse cultuur buikdansen en kebab. Dit festival gaat niet over folklore, maar modern theater', zegt Oksal. Hij wil graag laten zien hoe een aantal Turkse acteurs/theatermakers vanaf de jaren zeventig de Meddah hebben gemoderniseerd. Een van hen is Ferhan Sensoy - 'de Turkse Freek de Jonge'. Deze theatermaker komt al een aantal jaren naar het Nieuwe de La Mar en het succes van zijn voorstellingen was mede de oorzaak dat Oksals plan voor een Turks/Nederlands theaterfestival in vruchtbare aarde viel.

Tonguç Y. Oksal woont sinds 1991 in Nederland. Hij combineerde in Turkije een economie-studie met acteren en kwam hier naar toe om door te gaan met economie. Maar in de 17de minuut van zijn eerste college zei hij: 'Ik stop', tegen zijn docent. Die wou weten waarom. 'Ik moet naar Amsterdam om theater te maken'. De docent zei: 'Ga maar jongen.'

Amsterdam was een droom van hem, het heeft een goede naam in de Turkse theaterwereld. Berlijn heeft hij ook nog overwogen. 'Maar ik ben geboren aan de kust. Water is belangrijk voor mij.' Hij moest de eerste jaren sappelen en oberen om aan zijn geld te komen, maar geleidelijk kreeg hij rollen (in de televisieserie Pleidooi, Unit 13) en maakte zelf voorstellingen.

Turks theater in Nederland brengen is eerder geprobeerd, met weinig succes. Kwestie van verkeerde etnomarketing, denkt Oksal. 'Ken je dat verhaal van die wereldwijde reclamecampagne voor babyvoeding. Links op een krantenpagina een foto van een ongezonde baby, in het midden een potje babyvoeding en rechts een gezonde baby. Niemand heeft er rekening mee gehouden dat ze in de Arabische wereld van rechts naar links lezen.' Die krijgen dus een hele verkeerde boodschap.

Oksal denkt, omdat hij zowel in Turkije als Nederland heeft gespeeld, dat hij wel de goede benadering weet te vinden. En de voorstellingen lopen goed. Tyiatro Festivali moet een jaarlijks terugkerend festival worden. 'Volgend jaar willen we een bekend Turks stuk vertalen en door een Nederlands theatergezelschap laten spelen.' En, andersom, een Turkse cast voor een uit het Nederlands vertaald toneelwerk. Oksal, kan, dat zal niemand tegenspreken na zijn solo Tedere roos, straks in beide varianten meespelen.

Bob Witman

Tyiatro Festival 1998, Amsterdam, Nieuwe de la Mar Theater en Bellevue. Turks gesproken: 24 april, 'Een armzalige Orhan Veli', 25 april 'Een bundel van Aziz Nesin', door Genco Erkal en 26 april 'Ferhans dingen'. Nederlands: 25 april 'Mag ik 1 kilo emancipatie van u', 26 aril 'Aantekeningen uit het ondergrondse', naar Dostojevski.

Meer over