TipAvonduren

De documentaire Ulay is een mooie nadere kennismaking met de performancekunstenaar

Avondklok? V weet wel raad met de stille avonden. Kijk naar de ongrijpbare performancekunstenaar Ulay.

Ulay, S’he, 1973–1974, polaroid. Met dank aan ULAY Foundation. Beeld
Ulay, S’he, 1973–1974, polaroid. Met dank aan ULAY Foundation.

Bijna een jaar geleden, op 2 maart 2020, overleed op 76-jarige leeftijd de Duitse kunstenaar Frank Uwe Laysiepen (kunstenaarsnaam: Ulay). Hij was toen druk aan het werk aan het omvangrijke retrospectief in Stedelijk Museum Amsterdam, dat daar nu staat opgesteld: Ulay Was Here.

Om die tentoonstelling (weer) te kunnen zien, moeten we geduld hebben. Gelukkig maakte Avrotros een documentaire over de kunstenaar en over het inrichten van de tentoonstelling. Dat is een mooie nadere kennismaking met deze redelijk ongrijpbare figuur, die pionierde in (polaroid)fotografie en behoorlijk extreme performancekunst.

De documentaire Ulay werd uitgezonden op 30 november (de dag dat hij 77 zou zijn geworden), maar is nog te zien op NPO Gemist. De kunstenaar komt zelf uitgebreid aan het woord in archiefbeelden, maar de makers spraken ook mensen die nauw met hem hebben geleefd en gewerkt. Belangrijke vertellers zijn zoon Jurriaan Löwensteyn, zijn weduwe Lena Pislak en ook zijn ex-compagnon en -partner, de performancesuperster Marina Abramovic.

Ontroerend zijn de fragmenten waarin Löwensteyn (de gelijkenis met zijn vader is opvallend) door de opslag van de kunstcollectie van de Rabobank loopt, bruikleengever van de tentoonstelling. ‘Ik kom niet zo goed op woorden, maar het raakte me toen ik hier binnenkwam. Ik voel gewoon dat hier werk van hem staat.’ De Rabobank blijkt een heel uitgebreide collectie kunst van Ulay te hebben, waaronder zijn experimenten met (soms levensgrote) polaroids.

Een andere opmerkelijke scène is wanneer Ulay, op filmbeelden uit een eerdere documentaire, een stukje van zijn eigen getatoeëerde huid laat zien. Die is losgesneden, geprepareerd, gedroogd en zorgvuldig ingelijst in 1972. Lugubere body art die ook meteen doet denken aan het oeuvre van Abramovic, al zou hij haar pas drie jaar later ontmoeten. De fragmenten van hun gezamenlijke performances die in deze documentaire zijn te zien, smaken zeker naar meer.

Het is ook bijzonder om hun wereldberoemde ontmoeting uit 2010 in het Museum of Modern Art in New York eens vanuit een ander perspectief te zien. Daar zat Abramovic voor haar retrospectief The Artist Is Present urenlang aan een lange tafel. Wie wilde, kon in de rij om haar even in de ogen te kijken, een spirituele ervaring, volgens sommigen. Toen Ulay, schijnbaar onverwachts, aanschoof, barstte iedereen (de kunstenaars, de toeschouwers) spontaan in tranen uit. ‘Het was authentiek, niet ingestudeerd’, vertelt Pislak.

Ulay

58 min.

Te zien op Npo Start

Meer over