Film

De documentaire Songs of Repression ontrafelt een duistere geschiedenis in een zonovergoten paradijs ★★★★★

Het is fascinerend en aangrijpend om te zien hoe een Chileense religieuze gemeenschap omgaat met een verleden van seksueel misbruik.

Songs of Repression Beeld
Songs of Repression

Een paradijselijk landschap, maar de hel op aarde: dat is het wrange beeld dat Songs of Repression oproept. De documentaire strijkt neer in Villa Baviera, een geïsoleerde Duitse geloofsgemeenschap vlak bij de Chileense Andes, om feilloos en kalm de krankzinnige gruwelgeschiedenis van het oord te ontrafelen.

Tegenwoordig kent het door nazi-immigranten opgerichte Villa Baviera, voorheen Colonia Dignidad, nog zo’n 120 bewoners. Cineasten Marianne Hougen-Moraga en Estephan Wagner selecteren enkele als hoofdpersonages. Zo is er de bejaarde Dora, die de plantenkas bestiert en stelt ‘dat je echt niet kunt zeggen dat alles slecht was’. Het gezamenlijke zingen, bijvoorbeeld, en het bijgebrachte besef van goed en kwaad. Er werd inderdaad volop gezongen, beaamt de in de kolonie opgegroeide imker Horst. Hij herinnert zich van de zangles vooral de verschrikkelijke aframmelingen.

Die opzet – droog gebrachte contrasten, misselijkmakende getuigenissen in de zomerzon – wordt de hele film volgehouden. Dora en Horst vertegenwoordigen twee gescheiden werelden: zij die het verleden goedpraten of wegschuiven, en zij die de horror van Colonia Dignidad voor altijd met zich meedragen. Het constante geweld hoorde bij het schrikbewind van stichter Paul Schäfer, zo blijkt. De in Duitsland geronselde gezinnen werden door Schäfer en zijn ‘hiërarchen’ ter plekke uit elkaar gerukt. Meisjes en vrouwen golden als tweederangs inwoners. Alle jongens werden door Schäfer misbruikt, tot hij in 1997 de kolonie ontvluchtte.

Hoe elastisch moet de menselijke geest zijn om met zo’n verleden om te gaan? Hoe houden mensen zich staande op de plek die hen heeft verwoest? Vragen die Songs of Repression ongemeen spannend en aangrijpend maken, zonder dat de film pasklare antwoorden biedt.

De in 2010 overleden Schäfer verschijnt nooit in beeld: op een enkel oud groepsportret na hebben Hougen-Moraga en Wagner geen archiefmateriaal in hun film verwerkt. Een gedurfde, maar zeer effectieve keuze. Alles komt nu aan op de getuigenissen, op de close-ups van gebroken gezichten en valse grijnzen, op de empathie en walging die de slachtoffers (en mogelijke daders) bij je oproepen.

Hun woorden zorgen ook dat je vol huivering kijkt naar de huidige kolonie, een kruising tussen herdenkingsmonument en wellness-oord. Het hotel is nu beschikbaar voor bruiloften en partijen, de martelkelder werd omgebouwd tot sauna. De man die als kind twee keer uit de kolonie probeerde te ontsnappen, serveert nu cocktails aan gasten in de hottub.

Maar een schuldige, verziekte plek blijft het. Wat dat betreft bewaren de makers hun laatste klap tot de slotakte van de film, om je met stomheid geslagen achter te laten.

Songs of Repression

Documentaire

★★★★★

Regie Marianne Hougen-Moraga en Estephan Wagner

90 min., in 20 zalen.

Meer over