Tv-recensieArno Haijtema

De docu De laatste sociaal advocaten is om kollektief de tranen van in de ogen te krijgen

null Beeld

Mismoedig sjokt meneer Scheer, een zeventiger, het kantoor binnen van Advokatenkollektief Rotterdam. In zijn plastic tas een stapel paperassen, waaruit hij een paar vellen trekt. ‘Dit is in het kort het begin. Of nee, het einde. Het begin en het einde.’ De camera zoomt in op zijn trillende handen. Advocaat Ton Rhijnsburger begint te lezen. Scheer dreigt uit huis te worden gezet: zijn verhuurder vindt de woonsituatie onveilig, omdat de kamers zijn volgestouwd met spullen. Even later vertrekt Scheer weer – er komt een vervolgafspraak. ‘Geen paniek, laten we optimistisch blijven’, roept Rhijnsburger hem na.

De scène toont een van de menselijke drama’s waarmee het advokatenkollektief – zoals de naam doet vermoeden opgericht in de jaren zeventig – te maken krijgt. Dreigende huisuitzettingen, illegaliteit, naturalisatie, arbeidsconflicten, schulden, verslaving: dagelijkse kost voor de advocaten die net als hun kantoor zijn geworteld in de sosjale jaren zeventig en behept met een ongeneeslijk ouderwets gevoel van betrokkenheid bij de kwetsbaren in de samenleving. De mensen die hun weg niet vinden in de juridische procedures en een grauw en een snauw krijgen aan het loket van de woningbouwvereniging of de Belastingdienst.

Het grote leed van wie vroeger ‘de kleine man’ werd genoemd, werd maandag uitvoerig belicht in de soms schrijnende 2Doc-documentaire De laatste sociaal advocaten van Ingeborg Jansen. Een titel met voorspellende waarde, want de overheid bezuinigt dusdanig op de sociale advocatuur dat haar voortbestaan wordt bedreigd.

Advocaat Ton Rhijnsburger en zijn cliënt, meneer Scheer, in de rechtbank. Beeld
Advocaat Ton Rhijnsburger en zijn cliënt, meneer Scheer, in de rechtbank.

En waar moet zij dan naartoe, de vrouw met het dwangbevel voor betaling van 63 duizend euro die bezwoer dat ze Duo, de uitvoeringsinstantie van studiefinanciering, wel degelijk alle vereiste inkomensgegevens had verstrekt. ‘Als een dossier bij de deurwaarder belandt, kan ik niets meer doen’, verklaarde een Duo-medewerker. Oké, jammer dan.

Gelukkig verbond hij door met een hogergeplaatste. Die blafte eerst de advocaat en haar cliënt af. Maar even later veranderde de toon. Toen bleek (‘Bent u er nog?’, vroeg de medewerker laconiek, alsof dit een kwestie was waarbij de benadeelde verveeld zou afhaken) dat Duo de e-mail niet goed had gelezen en ten onrechte de deurwaarder op pad had gestuurd.

De Rotterdamse advocaten hebben rechtvaardigheidsgevoel, maar kunnen ook streng zijn. ‘Uw verhaal moet kloppen, ik wil geen dingen die niet zo zijn’, kreeg een van bijstandsfraude verdachte man te verstaan. Emotioneel soms, geconfronteerd met de ellende die de Belastingdienst in de toeslagenaffaire met etnisch onderscheid over burgers heeft uitgestort: ‘Neemt u een glaasje water’, probeerde de rechter tijdens de zaak de gemoederen te bedaren.

De zaak van meneer Scheer werd, op initiatief van de rechter, verplaatst van de rechtbank naar zijn woning. Talloze apparaten, kratten met boeken en allegaar waren opgestapeld tot plafondhoogte. Scheer legde zijn verzamelwoede aan de rechter uit. ‘Ik ben van februari 1944. De moffen waren hier de baas. Er was helemaal niets. Geen eten, geen spullen, geen kleding. Ik heb nooit wat gehad.’

Om kollektief de tranen van in de ogen te krijgen.

Meer over