tv-recensieYasmina Aboutaleb

De dekolonisatie van Indonesië is geen verhaal van Nederland en Indonesië alleen, laat Van Reybrouck zien

null Beeld

‘We moeten iets vinden wat je kunt eten zonder tanden’, zegt David Van Reybrouck tegen zijn tolk op de delicatessenafdeling van een Japans warenhuis. ‘Wat zullen we kopen?’ Van Reybrouck gaat op bezoek bij een man van 101 jaar oud, een ex-soldaat en getuige van de Japanse bezetting op Java. Die man heeft hij na lang zoeken gevonden. Een gelukje dus dat die man nog leeft, die mazzel heeft Van Reybrouck wel vaker.

In Revolutie in Indonesië (NTR) is de Belgische schrijver op zoek naar de laatste getuigen van de dekolonisatie van Indonesië. Na zijn besteller over de geschiedenis van Congo werd hem in Nederland steeds vaker gevraagd of hij niet ook zoiets zou kunnen maken over de dekolonisatie van Indonesië. ‘Waarom niet?’, zegt de schrijver in het intro van het drieluik. Juist als Belg zou hij kunnen wegblijven van het idee dat het alleen een Nederlands-Indonesisch verhaal is. ‘Het is wereldgeschiedenis en daarmee ook mijn geschiedenis.’

De serie is vormgegeven als een soort jacht op de laatst overgebleven ooggetuigen. Van Reybrouck volgt in Brussel nog even snel een cursus Indonesisch, maar tijd om zich uitgebreid in te lezen is er niet voor hij vertrekt. De klok tikt door en de betrokkenen worden er – als ze überhaupt nog leven – niet jonger op.

Behalve door Indonesië voert de zoektocht door de Molukken (aflevering 1), Japan en Nepal (aflevering 2). In bergdorpjes in de buurt van de Nepalese hoofdstad Kathmandu spreekt de Belg met oud-Gurkhasoldaten die door het Brits-Indiase leger betrokken raakte bij de bezetting van Indonesië. Een man vertelt enthousiast over hoe hij een Japanner uit een boom schoot. Van Reybrouck: ‘Alsof hij het zo nog een keer wil doen’.

Een Nederlandse veteraan vertelt Van Reybrouck over de politionele acties. Beeld NPO
Een Nederlandse veteraan vertelt Van Reybrouck over de politionele acties.Beeld NPO

Dit betekent niet dat de Nederlandse verhalen ontbreken. Veteraan en klokkenluider Joop Hueting vertelt bijvoorbeeld dat hij getuige was van een massamoord in een gebedshuis. ‘Ze gingen door het lint’, zegt de inmiddels overleden Hueting. Een andere Nederlandse veteraan die vertelt over de beruchte tweede politionele actie, had wel begrip voor het geweld. ‘Een dwaling van beide kanten’.

Tussen de interviews door laat Van Reybrouck met een gigantische kaart en pionnen, haast als een onderwijzer, zien wat wanneer gebeurde tijdens de dekolonisatie. En hoewel het geheel soms wat afstandelijk oogt, onderscheidt het internationale perspectief deze serie van andere verhalen over Indonesië. Hoe belangrijk het is om de geschiedenis van alle kanten te belichten, benadrukt Van Reybrouck in de laatste aflevering als hij de kijker en passant nog een lesje internationale betrekkingen geeft. De roep om meer en beter onderwijs over de Nederlandse koloniale geschiedenis klinkt de afgelopen jaren steeds luider. En dat is niet zonder reden. De gevolgen van die geschiedenis zijn nog elke dag merkbaar, laat ook schrijver en historicus David van Reybrouck in deze serie zien.

Meer over