De charme van een naïef scenario

Scenarioschrijver Frank Houtappels (38) bewerkte de nostalgische tv-serie 't Schaep met de 5 Pooten. 'Ik wilde er subtiel mee spelen.'..

Gemeenschapszin, solidariteit - oude waarden waar nu naar gehunkerd wordt en die in de jaren zestig vanzelfsprekend waren. Ook in 't Schaep met de 5 Pooten zitten ze volop. In de legendarische 8-delige tv-serie bespreken de stamgasten van de gelijknamige Amsterdamse kroeg dagelijks hun wel en wee en letten ze een beetje op elkaar. 'Het was de tijd dat je nog naar iemand toe moest lopen als je hem wilde spreken, omdat nog niet iedereen een telefoon had, laat staan een mobiele', zegt scenarioschrijver Frank Houtappels. 'Misschien kijken we met verlangen naar die saamhorigheid van vroeger terug.'

Moralistisch

Houtappels schreef toneelstukken en schrijft scènes voor de tv-programma's Koefnoen en Het Klokhuis, was medeverantwoordelijk voor de scenario's van Hertenkamp en TV7, en maakt afleveringen voor Gooische vrouwen. Toen casting director Job Gosschalk hem vroeg of hij een nieuwe versie van 't Schaep wilde maken, aarzelde hij. Hij flikte het kunstje namelijk al eerder, bij zijn bewerking van het scenario van Ja Zuster Nee Zuster. 'Niet wéér een oude koe uit de sloot, dacht ik. Bovendien had ik ooit een toneelbewerking van 't Schaep gezien, waarin het verhaal nogal geforceerd naar nu was verplaatst. Daardoor werden dingen die in het tijdsbeeld van weleer passen opeens heel tuttig - 't Schaep is, in zijn afwijzing van de hippie en zijn keuze voor de gewone burger, ook nogal moralistisch.'

Uiteindelijk ging Houtappels overstag. Omdat hij de vrije hand zou krijgen. Omdat Eli Asser, de schrijver van de oorspronkelijke reeks, niet over zijn schouder zou meekijken. Omdat hij ook iets te zeggen zou krijgen over de casting - hij dacht direct aan Loes Luca als Tante Door, groot gemaakt door Adèle Bloemendaal. En vooral omdat er geen oppervlakkige moderne versie van de serie gemaakt zou worden. 'Aan de liedjes wilden we sowieso niets veranderen - die liggen immers in het collectieve geheugen opgeslagen en zijn precies de reden waarom je 't Schaep nog eens zou willen doen, en niet Stiefbeen & zoon bijvoorbeeld. Maar ook kleding, interieur en omgangsvormen moesten van die tijd blijven, zodat mensen er met een glimlach op kunnen terugblikken. Bovendien: als je alles naar nu zou verplaatsen, kun je net zo goed iets nieuws maken.' Maar toen kwamen de oorspronkelijke scripts op tafel. En Houtappels constateerde: 'Traag en dun, met heel eenvoudige plots, die veel weg hebben van de olifant die met zijn grote snuit het verhaaltje uitblaast. Begrijpelijk: de scenario's mochten naïever en doorzichtiger zijn in een tijd waarin we veel minder gewend waren.'

Van die naïviteit wilde hij de charme wel inzien - die raakt aan nostalgie. 'Ik wilde er subtiel mee spelen, zonder ermee aan de haal te gaan.' Maar verder ging het mes erin. Personages die in de oorspronkelijke serie soms maar in één of twee afleveringen voorkwamen kregen een prominentere, herkenbare rol, indachtig de comedy Cheers, die voor Houtappels een voorbeeld was. Hij verhoogde het tempo, schreef nieuwe scènes en voegde - een boekje vol Amsterdamse spreekwoorden en gezegden in de hand - typisch Amsterdams jargon toe. De term 'Utrechter' bijvoorbeeld, vrij vertaald: homo. 'Zelfs Carry Tefsen, zeer wel thuis in het Amsterdams, belde me af en toe om naar de betekenis van een uitdrukking te informeren.'

Op de persviewing, in aanwezigheid van de cast, Eli Asser en de dochter van componist Harry Bannink, werden zijn ingrepen geprezen. Veel merkte hij daar niet van - hij kwam, verlaat door een toneelrepetitie, pas op de valreep binnen en gaf, anders dan de hoofdrolspelers slechts één interview, aan een lokaal tv-station. 'Ach, als je op de voorgrond wilt staan, moet je zelf gaan acteren. Schrijven is totaal niet glamoureus.'

Klein leed

Houtappels volgde een acteeropleiding aan de toneelschool en speelt dit seizoen in de theatervoorstelling Mug Inn van toneelgroep Mugmetdegoudentand. Maar dromen deed hij van kinds af aan van het schrijverschap. 'Als ik speel, denk ik: er zijn zeker honderd betere acteurs. Als ik schrijf, denk ik niet dat er honderd beter schrijvers zijn.'

Steeds weer zijn in zijn werk de vrouwen aanzienlijker sterker dan hun sukkelachtige mannelijke kompanen. 'Oók in 't Schaep, ja, en dat zal geen toeval zijn. Vrouwen zijn gevoeliger en intelligenter, slinkser desnoods, en daardoor interessanter. Ze laten zich sneller in de kaart kijken dan mannen, die vooral veel hebben op te houden. Vrouwen veroorzaken het drama.'

Hij zou in de toekomst nog wel eens een goede tv-comedy willen schrijven - die in Nederland, vindt hij, door gebrek aan geld meestal met te weinig zorg en originaliteit wordt gemaakt. Een nieuw toneelstuk komt er ook, en misschien een roman. Zwart als inkt zullen die verhalen nooit zijn. Frank Houtappels schuwt al te veel rafels en al te duidelijke oordelen: 'Klein menselijk leed dat soms uitgroeit tot groot leed - dát is wat me interesseert. Het zou al een hoop schelen als mensen een beetje lief voor elkaar zijn en niet steeds hun eigenbelang voorop stellen.' Net als in 't Schaep, misschien? 'Naarmate ik ouder word krijg ik meer te incasseren. Dat zal onherroepelijk merkbaar worden in wat ik schrijf. Zo krijgt de naïeve boterbloem misschien toch nog de trekken van een brandnetel.'

Meer over