De bevrijding vanuit drie perspectieven

'Ze konden wel mooi marcheren, die Duitsers, in discipline waren ze goed.' De zin komt er een beetje schuldbewust uit....

Twee Minuten heet de Nederlandse bijdrage aan het internationale drieluik Bevrijders, Bezetters en Bevolking. Dit internationale project, een initiatief van het Maastrichtse Huis van Bourgondië, is een poging de bevrijding – en dus ook de oorlog – vanuit drie verschillende invalshoeken te laten zien: vanuit Canadezen, Duitsers en Nederlanders.

Het Nederlandse stuk is gebaseerd op herinneringen van gewone mensen die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt. Mensen uit het zuiden van Nederland die eerder werden bevrijd dan de rest. Herinneringen die inmiddels een mythe zijn geworden.

Regisseur Feico Sobel en schrijver Don Duyns waren eropuit om de betrekkelijkheid van die verhalen te tonen. De overlevenden worden steeds ouder terwijl ze in de oorlog steeds jonger waren. Sobel doet dat in een simpele enscenering: de drie jonge acteurs in hedendaagse kledij stellen vragen en leven zich vervolgens in hun oude gesprekspartners in.

Het Duitse aandeel, waarmee de voorstelling begint, is puur documentair. In Plan Gelb is rijkscommissaris Seyss Inquart aan het woord. Hypocriet drukt hij het Nederlandse volk op het hart dat het niet zijn bedoeling is om ruw op te treden, 'niets staat wederzijds respect in de weg'.

Regisseur Hans Werner Kroesinger koos uitsluitend originele documenten. Al het materiaal uit Pl a n G elb is historisch, tot de zwijgende zwartwitfilmpjes toe. Met attributen en muziek proberen de acteurs de sfeer van die oorlogsjaren op te roepen: de rust, de stilte, de plechtstatige taal. Maar we horen ook hoe de rol van de Duitsers veranderde: eerst waren het vijanden, toen bezetters en nu onze klanten.

Theatraler van vorm is de bijdrage uit Canada:

Friction. Rake beelden van bombardementen die de acteurs oproepen door beweging, gesteund door licht en geluid, worden afgewisseld met persoonlijke getuigenissen. Bevrijders – jongens nog die brieven schrijven naar huis – geven hun blik op het land dat ze niet kennen en waarvoor ze hun leven wagen.

De verschillende perspectieven werken verhelderend en soms onthutsend, zoals het propagandafilmpje dat Amerikaanse soldaten kregen voorgezet voordat ze afreisden naar het verslagen Duitsland. Maar wat vooral bijblijft is de dubbelheid van een oorlog, dat het creëren van een vijandbeeld altijd hoort bij het scheppen van nationale eenheid. Onwillekeurig denk je aan Irak en de recente manipulaties van Amerika. Een acteur verzucht: 'Zonder vijand komt de leegte. Zoals nu.'

Meer over