nieuws

De A is van Anton én van Ali: in het nieuwe spelalfabet moet elke Nederlander zich kunnen vinden

De A is van Anton, de B van Bernard. Ons spelalfabet bestaat bijna helemaal uit ‘witte mannennamen’. Dat kan beter, en daarom is er nu een alternatieve, diverse lijst met namen van mannen en vrouwen.

Roos Volkers
A = Ali Beeld Desiré van den Berg
A = AliBeeld Desiré van den Berg

‘Hoe spel je dat?’ Voor de meesten van ons vormt deze vraag het startsein van een soort Pavlov-reactie. Als vanzelf beginnen we de namen van het telefoonalfabet op te noemen: de A van Anton, de B van Bernard, de C van Cornelis, en zo door tot de Z van Zacharias.

Juist die vanzelfsprekendheid verhult iets vreemds, vinden journalist Jill Mathon en fotograaf Desiré van den Berg: ons spelalfabet bestaat bijna helemaal uit ‘wittemannennamen’. De uitzonderingen, Xantippe en Maria, maken het er niet veel beter op. Maria verwijst natuurlijk naar de vrome moeder van Jezus en, als we de mythe mogen geloven, was Xantippe dat krengerige wijf van filosoof Socrates. ‘Toch bewonderenswaardig dat de enige vrouwen in het alfabet een heks en de heilige maagd zijn’, grapt Mathon.

B = Bo Beeld Desiré van den Berg
B = BoBeeld Desiré van den Berg

Dus is het volgens Mathon en Van den Berg de hoogste tijd voor een nieuw telefoonalfabet, eentje met een ‘zo breed mogelijk namenpalet’, waarin je de diversiteit van Nederland terugziet. ‘De Nederlandse taal is onderdeel van onze nationale identiteit’, legt Van den Berg uit, die zelf taalwetenschappen heeft gestudeerd. ‘Daarom is het belangrijk dat we ons allemaal hierdoor vertegenwoordigd voelen, ook door zoiets stoms eigenlijk als het spelalfabet.’

C = Celine  Beeld Desiré van den Berg
C = CelineBeeld Desiré van den Berg

Ze begonnen met een lijstje leuke namen. Al snel bleek dat een naam die lekker klinkt, niet per se fijn spelt. Nee, een telefoonalfabetnaam moet vooral herkenbaar zijn. Alleen hoe bepaal je dat? Mathon en Van den Berg schakelden de hulp in van hoogleraar naamkunde Gerrit Bloothooft en het feministisch platform De Bovengrondse. Bloothooft hielp hen aan een overzicht van de populairste voornamen in Nederland in de afgelopen vijftig jaar, De Bovengrondse dekte de kosten zodat de twee initiatiefnemers de tijd konden nemen om dit overzicht echt goed uit te pluizen.

D = Daniel  Beeld Desiré van den Berg
D = DanielBeeld Desiré van den Berg

Zo kwamen ze uiteindelijk, na vier lange jaren, op hun 26 namen, namen met een heel verschillende achtergrond. In het nieuwe spelalfabet wordt Anton Ali, Bernard Bo, Cornelis Celine, en is de Z nu van Zeynep. Om een gezicht te geven aan deze namen, maakten Mathon en Van den Berg ook een portrettenserie van ‘naamdragers’. Dan staat de A ineens voor meneer Ali die met zijn bedrijf grote festivals zoals Awakenings schoonmaakt. En Zeynep blijkt zich te hebben opgewerkt van de mavo tot een universitaire studie Turkologie.

Z = Zeynep  Beeld Desiré van den Berg
Z = ZeynepBeeld Desiré van den Berg

De serie verbeeldt de persoonlijke, af en toe pijnlijke, ervaringen die vervlochten zijn met namen. Mathon: ‘Vraag naar iemands naam en je komt meteen bij een kwetsbaar verhaal. Eén persoon, Daniël voor de D, begon bijvoorbeeld te praten over hoe hij twee namen heeft, een Joodse en een westerse, omdat zijn ouders bang waren dat ze ooit weer zouden moeten onderduiken. Dat raakte me.’ Het project raakte niet alleen de initiatiefnemers, vertelt Van den Berg. ‘Alle deelnemers verlieten onze studio met een gevoel van trots. Het voelde zo groot voor hen om degene achter een spelalfabetletter te zijn.’

Het Nieuwe Spelalfabet wordt op 4 november gelanceerd in Pakhuis de Zwijger. De portrettenserie is daar te zien tot 23/12.

Meer over