Boris Johnson eet een ijsje tijdens zijn verkiezingscampagne.

BeeldvormersBoris Johnson

De 6.000 foto's van Boris Johnson

Boris Johnson eet een ijsje tijdens zijn verkiezingscampagne.Beeld REUTERS

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: Boris Johnsons campagne.

Nu brexiteer Boris Johnson zich sinds deze week de Dude of Downing Street mag noemen, is het een mooi moment om te kijken hoe hij de apotheose van zijn campagne heeft vormgegeven die tot zijn verkiezing als premier heeft geleid. Wat deed hij in de cruciale laatste weken om de steun te verwerven van de conservatieve achterban, voor zover nog nodig? Van welke beeldtaal bediende hij zich om zichzelf te profileren als de man die Groot-Brittannië nodig heeft? En met welke lichaamstaal overklaste hij de concurrentie?

Afgelopen maand verschenen er zesduizend foto’s van de persbureaus met ‘BoJo’ als onderwerp. Op campagne. In debat met zijn voornaamste en later enige tegenstrever Jeremy Hunt. Op het congres, dinsdag, waar zijn uitverkiezing werd beklonken. Onwennig, op audiëntie bij koningin Elizabeth. Ontspannen maar éventjes verrassend onzeker poserend voor Downing Street 10.

Boris Johnson kijkt naar het uitzicht vanaf de brug van een ferry. Beeld REUTERS
Boris Johnson kijkt naar het uitzicht vanaf de brug van een ferry.Beeld REUTERS

Ook zonder een woord te horen van wat Johnson en zijn tegenstander Hunt in de afgelopen maand hebben gezegd en alleen te kijken naar hun presentatie, kan worden vastgesteld dat de tweede voor een mission impossible stond. Johnson is de man van het grote gebaar, een flamboyante aandachttrekker. Op bijna elke foto straalt hij daadkracht uit, balt zijn vuisten strijdvaardig, wijst met één arm naar een denkbeeldige, zonnige toekomst, spreidt de vingers en kneedt daarmee een denkbeeldige kluwen wol, als om te benadrukken dat ook complexe problemen bij hem in goede handen zijn.

Wat stelde Hunt daar tegenover? Hij straalde berusting-bij-voorbaat uit, had zijn schouders dikwijls opgetrokken – wat oogt als verkramping – maakte afwerende, beschermende gebaren, waarbij opgestoken duimen weinig overtuigend moesten aantonen dat hij wel degelijk vertrouwen had in de goede afloop.

Tijdens zijn bezoek aan een politieacademie. Beeld EPA
Tijdens zijn bezoek aan een politieacademie.Beeld EPA

Johnson deed werkbezoeken (lees: koos decors) die refereren aan de trots van het Verenigd Koninkrijk. Een scheepswerf – Britannia rule the waves – waar hij zich liet fotograferen met een verrekijker voor de ogen, als kapitein op de brug van een schip. Hij ging langs bij een politieacademie en poseerde er met een stormram en een betonschaar in handen: krachtige symboliek voor de politicus die Brusselse bureaucratie wil vermorzelen.

Hunts opmerkelijkste werkbezoek was dat aan een antieke trein – uit de era van stoom en industriële revolutie – waar hij zich in een vrijwel verlaten wagon liet fotograferen. Een beeld waaraan Johnsons campagneteam zich moet hebben verlustigd vanwege de symbolische eenzaamheid en het gebrek aan achterban. Bij twee gelegenheden liet Hunt zich vastleggen terwijl hij aan het joggen was, ook al in zijn eentje. Het straalt sportiviteit uit, maar helpt niet als je wilt overkomen als een teambuilder. Het kon nog erger: Hunt in de buitenlucht, balancerend op een wankele keukenstoel om het publiek toe te spreken dat – buiten het kader – naar hem schijnt te luisteren. Regiefoutje van de persmensen, als er al regie was. Waar Johnson komt zie je altijd publiek.

Boris Johnson scheert een schaap tijdens zijn bezoek aan een boerderij in Nosterfield. Beeld Getty Images
Boris Johnson scheert een schaap tijdens zijn bezoek aan een boerderij in Nosterfield.Beeld Getty Images

Hunt hield zich aan de ijzeren wet die bepaalt dat een politicus zich niet etend moet laten fotograferen, Johnson tartte die wet. Hij slobbert aan een ijsje met een vlaggetje van het VK erop. Drinkt een pint bier. Omhangt zich met strengen Heck-sausages, waarbij het roze van de worstjes rijmt met BoJo’s gelaatskleur. Hij keurt schapenvlees, scheert een schaap, liegt bij een toespraak over een kipper (de vis die van ‘Brussel’ alleen op een ijsbedje zou mogen worden verstuurd per post) die hij demonstratief in de lucht houdt. Appetijtelijk zijn de foto’s niet, maar ze passen bij zijn onorthodoxe imago. Tegelijk bewijst hij oog te hebben voor traditioneel Engels voedsel én te beseffen dat in het doodgeslagen debat over de Brexit beelden bij het grote publiek langer beklijven dan woorden.

De zesduizend Johnson-foto’s van de afgelopen maand zijn ook informatief door wat ze níét laten zien. Vrouwen zijn exotische verschijningen in Johnsons nabijheid. Andere etniciteiten dan zijn eigen blanke komen in zijn campagne-universum niet voor. Een-op-eengesprekken met burgers zijn een uitzondering. Oogcontact mijdt BoJo.

Niet alle foto's die afgelopen maand van ‘BoJo’ werden gemaakt, zijn even charmant. Beeld AFP
Niet alle foto's die afgelopen maand van ‘BoJo’ werden gemaakt, zijn even charmant.Beeld AFP

Zaten er geen schroefjes los in de campagnemachine van Johnson? Jawel, niet álles liet zich regisseren. Zo is er zijn honderden keren gefotografeerde tic om veelvuldig zijn linkerhand op zijn schedel te leggen, alsof hij vreest dat zijn witte haardos door de wind wordt meegenomen. Het is een dwanghandeling waaruit lichte wanhoop spreekt – een moment van schijnbare vertwijfeling dat door anti-brexiteers dankbaar is afgebeeld op de rode Londense dubbeldekker waarmee Johnson in het straatbeeld voor leugenaar wordt uitgemaakt.

Johnsons uitverkiezing tot leider van de Tories – en daarmee tot premier – markeert een nieuwe episode in zijn relatie tot de pers. Hij is sinds maandag letterlijk minder toegankelijk, de fotografen worden vaker op afstand gehouden. Johnson heeft de thumbs up gevonden om zijn overwinning kracht bij te zetten. De frons en de toegeknepen ogen die een maand lang verbetenheid en strijdlust markeerden, hebben plaatsgemaakt voor ontspanning. De buit is binnen. Maar hij oogt ook moe, zijn blik verraadt voor wie het wil zien een tot dusverre onopgemerkt gebleven onzekerheid. Dat is de last van de grote beloften: no ifs or buts.

Boris Johnson arriveert bij het hoofdkwartier van de Conservatieve partij. Beeld AFP
Boris Johnson arriveert bij het hoofdkwartier van de Conservatieve partij.Beeld AFP
Meer over