Film

David Byrne’s American Utopia is een hoogst ongewone concertfilm, gefilmd door Spike Lee ★★★★☆

In de intermezzo’s van dit eigenzinnige concert laat Byrne (oud-voorman van Talking Heads) zich niet alleen van zijn activistische en filosofische kant zien, maar is hij ook persoonlijker dan ooit.

David Byrne’s American Utopia  Beeld
David Byrne’s American Utopia

Wanneer David Byrne tussen twee nummers door het publiek toespreekt in David Byrne’s American Utopia, de registratie van een concert op Broadway, houdt hij niet de gebruikelijke praatjes. Geen ‘Hallo New York’ of ‘Laat je horen’. Byrne, oud-frontman van de Talking Heads, slaat alle plichtplegingen over en begint over de ontwikkeling van babyhersenen, het dadaïsme en immigratie.

De vormgeving van het concert is al net zo eigenzinnig. Op het podium, omringd door kralengordijnen, krijgt Byrnes elf man sterke begeleidingsband alle ruimte. De in identieke grijze pakken gestoken artiesten hebben draagbare muziekinstrumenten, die draadloos worden versterkt. Zo kunnen ze zich vrij bewegen, voor zover het vrij mag heten: iedere opstelling, iedere danspas is van tevoren uitgedacht.

Laat het maar aan David Byrne over om uiterste discipline te transformeren tot een feest van expressie en gezamenlijkheid. Het moet loodzwaar zijn voor sommige musici: die uitgekiende choreografie uitvoeren met een instrument op hun rug of buik. Toch staan ze er vrolijk bij, allemaal even belangrijk en op de voorgrond tredend.

Met American Utopia, geregisseerd door Spike Lee, is Byrne opnieuw het brein achter een exceptionele muziekfilm. Meer dan 37 jaar geleden legde regisseur Jonathan Demme een Talking Heads-optreden vast; Stop Making Sense staat nog altijd te boek als een van de beste concertfilms aller tijden. Beide films leunen op een sterk en glashelder concept, waarbij de muziek het allerbelangrijkst blijft. American Utopia (eerder te zien tijdens Idfa en al enige tijd online te huur, maar nu gelukkig ook in de bioscoop) is tot de nok toe gevuld met songs van Byrnes recente soloalbums plus een flink aantal Talking Heads-klassiekers, waaronder Once in a Lifetime, Slippery People en Born Under Punches.

Toch zijn ook de korte, gesproken intermezzo’s interessant. De 69-jarige Byrne toont zich daarin van zijn activistische en filosofische kant, maar is ook persoonlijker dan ooit. In interviews sprak hij de laatste jaren al voorzichtig over zijn zelfdiagnose asperger (een autismespectrumstoornis), nu lijkt hij ook het concertpubliek daarbij te betrekken. Zoals in zijn geestige inleiding bij Everybody’s Coming to My House, waarin hij toegeeft dat zijn uitvoering van het nummer angstiger en minder gastvrij klinkt dan hij zou willen.

Aan zijn uitstekende concertregistratie hoeft Spike Lee verder weinig toe te voegen. American Utopia besluit met beelden van Byrne en zijn bandleden terwijl ze de artiestenuitgang verlaten en door New York fietsen. Mooi, hoe ze daar zo uitwaaieren, na een intens en opzwepend optreden.

David Byrne’s American Utopia

Concertfilm

★★★★☆

Regie Spike Lee

105 min., in 46 zalen