100 jaar de Volkskrant

Dat de Indonesiërs ons niet moesten, ging er bij de Volkskrant in augustus 1945 nog niet in

null Beeld

De auteur van het (hoofd-)redactioneel commentaar in de Volkskrant van 16 augustus 1945 was er eens goed voor gaan zitten om het belang van de Japanse capitulatie – een dag eerder – passend tot uitdrukking te brengen. ‘Voortgekomen uit een wereldwee dat zijn weerga in de geschiedenis niet vindt, wordt het begroet met die storm van gevoelens die door een over haar toeren draaiende mensheid heenslaan wanneer zij het eind van haar rampen meent te zien, en die in een lach en een traan, in een snik en in confetti hun eerste uitweg zoeken.’

Waar de commentator het einde van de oorlog in Europa nog voornamelijk aan ‘het genie van Engeland’ toeschreef, was de zege in Azië in hoofdzaak een Amerikaanse aangelegenheid geweest – al noemde hij in dit verband slechts éénmaal (vluchtig) de inzet van de atoombom.

Nederland paste slechts bescheidenheid. Het was tweemaal overrompeld – in Europa door nazi-Duitsland, in Azië door de Japanners – en het was niet bij machte geweest zichzelf te bevrijden. De Volkskrant masseerde de gekwetste nationale trots met (vertwijfelde) verwijzingen naar staaltjes Hollandse manmoedigheid. De niet nader geïdentificeerde ‘marineman’ die de Japanners had willen aanvallen voordat zij daartoe zelf in staat waren, admiraal Karel Doorman die tijdens de Slag in de Javazee ‘de beste tradities van de Koninklijke Marine hooghield’, en – last but not least – gouverneur-generaal Alidius Tjarda van Starkenborgh Stachouwer, die na de Japanse inname van Nederlands-Indië op zijn post was gebleven, en daarmee veel indruk zou hebben gemaakt op de bezetter. De Volkskrant schamperde over de Nederlandse gezagdragers die, anders dan de gouverneur-generaal, wél waren ontkomen. Wijselijk werd de vlucht van koningin Wilhelmina naar Londen, op 13 mei 1940, onvermeld gelaten.

Over de bekering van het Japanse keizerrijk tot de vrede maakte de Volkskrant zich overigens geen illusies. ‘Japan weent bittere tranen, doch geen tranen van berouw. Het Japanse volk smeekt zijn keizer om vergeving, omdat het niet genoeg gepresteerd heeft. Deze uitingen en dit geweeklaag zijn typisch Oosters, typisch Japans.’ De Japanners zouden dan ook moeilijker te pacificeren zijn dan de Duitsers, vermoedde de krant. ‘Want het Japanse volk, in zijn harakiri-mentaliteit, is politiek volkomen onmondig en derhalve onbekwaam de werkelijkheid te zien.’

De voornaamste taak van Nederland in Indië bestond dan ook uit het herstel van de materiële en mentale schade die de Japanners er hadden aangericht. ‘De herrijzing van Nederland is nu geworden tot de herrijzing van ons Imperium, waarin de volkeren als broedervolken elkaar terugvinden om hun éne koninkrijk te herstellen en te vernieuwen. (…) Laat ons volk de plicht die er voor ons ligt, om in ons rijk overzee de hand te reiken aan blank en bruin, goed verstaan en dienovereenkomstig handelen.’ De Volkskrant liet de gedachte niet tot zich toe dat de Indonesiërs wellicht niet gediend waren van deze handreiking. Ook niet nadat Soekarno op 17 augustus de Indonesische onafhankelijkheid had uitgeroepen. De dagen erna bleven de Volkskrant-lezers dan ook van dit nieuws verstoken.

In een wekelijkse serie kijken we terug op hoe de Volkskrant de afgelopen 100 jaar verslag deed van historische gebeurtenissen. Reageren? 100jaar@volkskrant.nl

Meer over