Dans met plezier en heimwee

Wat was, is niet meer. Je kunt een steek door het hart voelen, maar ook je schouders ophalen. Die tweespalt bepaalt Years Later (2006), een choreografie van Benjamin Millepied waarin de al van tevoren tot ster van de avond verklaarde Mikhail Baryshnikov (61) danst met zijn jongere ik op het filmdoek. Het is geen originele combinatie, maar wel een die werkt. Je ziet het verschil in jaren en virtuositeit. Je begrijpt dat er een rijke klassieke en moderne balletcarrière tussen toen en nu heeft gelegen. Je voelt het plezier en de heimwee. Maar nog belangrijker: de ‘oude’ Baryshnikov relativeert, in de manier waarop hij naar zichzelf kijkt bijvoorbeeld, en presteert op zijn manier nog steeds.

Mirjam van der Linden

Want als iets zal bijblijven van deze mooie, ingetogen, maar zeker niet opzienbare opening van het Holland Festival 2009, waar de koningin en tout le monde aanwezig waren, is het wel Baryshnikovs eigenheid. Deze kleine man met zijn diepliggende ogen, die in de jaren zeventig net als die andere beroemde ballet-Rus Nureyev naar het westen vluchtte, doet gewoon wat hij wil doen: dansen. De sprongen en draaien zijn weliswaar beduidend kleiner, maar de subtiele manier waarop zijn hele lijf voortdurend in beweging is, doet daar niet voor onder. Hij is volledig doortrokken van dans, in zijn fiere houding, zijn sierlijke armen en in het gemak waarmee hij bezit neemt van de ruimte. Alles is soepel, speels en bijna nonchalant, alsof elke beweging eigenlijk een huppel is.

Baryshnikovs lichtheid contrasteert sterk met de aardsheid van Ana Laguna, een eveneens wereldberoemde danser (uit de Zweedse school van Mats Ek), ook al op leeftijd. In twee van de vier stukken, beide gechoreografeerd door Ek en beduidend veelzijdiger dan de rest, veegt zij Baryshnikov bijna (letterlijk) uit beeld. In Solo for Two (1996) is zij de verlaten vrouw, hij de man die is vertrokken en nog slechts aanwezig is als lege schoen en schimmige passant in de herinnering. Verlangen, wanhoop en boosheid passeren op zo’n gepassioneerde en doorleefde manier de revue, dat de lange grijze staart (ongewoon voor een danseres) en de onflatteuze soepjurk (typisch Ek) er niet meer toe doen.

In het speciaal voor hen gecreëerde Place (2007) zijn Laguna en Baryshnikov een mooi stel. Hun relatie is menselijk veelzijdig, met nu eens harmonie en eenheid, dan weer onrust en eenzaamheid. Een hand ligt teder op een schouder, een tafel daagt uit tot spelletjes. Wegduiken onder het kleed kan, maar gearmd samen zwieren ook. En toch ontstaat er geen synergie. Alsof hun sterke uitstralingen elkaar bijna in de weg zitten.

Meer over