DagboekPaul Bowles (1910-1999)

Dagboekfragment: Turken zijn van gelovige in onverschillige moslims veranderd

Erik van den Berg deelt dagelijks een opmerkelijk fragment uit zijn verzameling historische dagboeken.

Schrijver en componist Paul Bowles in zijn appartement in 1947. Beeld Getty
Schrijver en componist Paul Bowles in zijn appartement in 1947.Beeld Getty

Istanbul, 19 oktober 1953

Weigeren jezelf te zijn, een spel dat overal op de wereld gespeeld wordt, kan materiële voordelen opleveren. Zijn deze voordelen de onvermijdelijke leegte waard die door zulk een verwoesting ­geschapen wordt?

Dit is een vraag die aan de orde is telkens wanneer een regering het traditionele denken van een volk systematisch in een andere richting duwt. Rationalisaties als ‘vooruitgang’, ‘modernisering’ of ‘democratie’ betekenen niets, want zelfs al worden deze woorden zonder bijbedoelingen gebruikt, dan nog wordt de waarde van zulke ideeën, hoe groot die ook mogen zijn, door het van bovenaf opleggen ervan teniet­ gedaan.

Er is weinig twijfel over mogelijk dat de jongere generatie Turken, doordat ze tot onverschillige moslims zijn gemaakt, ons idee van de 21ste-eeuwse mens beter zijn gaan benaderen.

Abdeslam is geen gelukkig mens. Hij ziet hoe zijn wereld, een wereld die goed is, dat weet hij, aan alle kanten wordt aangevallen en langzaam ten onder gaat. Met zijn manier van denken zou hij me niet begrijpen als ik probeerde uit te leggen dat wat hij onder godsdienst verstaat in deze eeuw bijgeloof genoemd wordt.

Er zal iets gevonden moeten worden ter vervanging van de fundamentele wijsheid die verloren is gegaan, maar dat zal niet zo snel gebeuren; noch Abdeslam noch ik zal het ooit meemaken.

Paul Bowles (1910-1999), Amerikaanse schrijver. Ingekort fragment uit Een man moet niet te veel moslim zijn. Vertaling Gideon den Tex. Veen, 1991.

Meer over