DagboekErika Pluhar (1939)

Dagboekfragment: magische momenten in een lustslot in de DDR

Erik van den Berg deelt dagelijks een opmerkelijk fragment uit zijn verzameling historische dagboeken.

Het Orangeriepaleis in Potsdam.Beeld Getty

Potsdam, 19 oktober 1979

Potsdam, het paleis, geel uitslaand in de regen. Rondleiding door een partijfunctionaris, die zijn toelichtingen doorspekt met valse voorstellingen van de geschiedenis. In het baroktheater wordt net gerepeteerd voor Die Zauberflöte, palmbonen op de bühne, de zangers oefenen hun partijen zonder kostuum. Een onverwacht, betoverend tafereel.

Dan het lustslot Sanssouci. Als gids een blondine met een alpinopet, die zelf verrukt is van de schitterende architectuur. Ze vouwt haar grote handen, als in aanbidding. Ik vraag of ze hier weleens alleen is. Jawel, met haar zoontje, ‘om hem te leren kijken’.

Een kort moment, als in een visioen, onderga ik de weldaad van het contact met een ander levensgevoel – en dat juist hier, midden in dit asgrauwe systeem. De vlucht in een tijd waarin zelfs de dienstbodentrappen – de partijfunctionaris spreekt het ­cynisch beklemtoond uit – paleisachtige dimensies hadden, tegenover de betonnen, van zwaarmoedigheid doortrokken woonsilo’s van nu.

Het leger arbeidskrachten dat werd ingezet voor de bouw van deze paleizen had ondanks alles deel aan een artistiek proces, terwijl de kameraden met een uitgedoofde ziel achter de lopende band staan. Ze gaan langzaam dood voor hun tv, terwijl de lakei van Frederik de Grote zijn blik over de fraaie tuinen kon laten dwalen (wie nu zegt dat een blik je honger niet stilt, weiger ik antwoord te geven).

Erika Pluhar (1939), Oostenrijkse actrice. Ingekort fragment uit Aus Tagebüchern. Rowohlt, 1981.

Meer over