DagboekHugo Ball (1886-1927)

Dagboekfragment: de Eeuwige Jood krijgt gezelschap: de Eeuwige Duitser

Erik van den Berg deelt dagelijks een opmerkelijk fragment uit zijn verzameling historische dagboeken.

Hugo Ball treedt op in Cabaret Voltaire, Zürich, 1916.  Beeld Getty Images
Hugo Ball treedt op in Cabaret Voltaire, Zürich, 1916.Beeld Getty Images

Zürich, 6 april 1916

Goethes hoffelijke stijl is alleen maar voorgrond. Daarachter is alles problematisch en onevenwichtig, vol tegenspraken en disharmonieën. Zijn dodenmasker verraadt dat. Van de optimist is in de trekken ervan niet veel te zien.

De Furor Teutonicus (‘Germaanse razernij’, term geïnspireerd door de Romeinse nederlaag in het Teutoburgerwoud, 9 na Christus. red.), de haat, het beter-weten, het leedvermaak en de wraakzucht tegenover geestelijke triomfen – dat zijn allemaal gevolgen van een fysiologisch onvermogen.

Twee erfelijke kwalen hebben het Duitse wezen te gronde gericht: een vals vrijheidsbegrip en de piëtistische kazerne. Alle geestdrift heeft men toegeschreven aan de femelende ontrouw aan de Ene, alle beheersing aan een zich leugenachtig koest houden. Het hele verloop van de ontwikkelingen, het hele cultuurbegrip werd op die manier tot in de wortel in verwarring gebracht en verdraaid.

Het is niet uitgesloten dat een catastrofe dit weer in orde kan brengen, doordat een hele maatschappelijke klasse haar prestige en haar invloed verliest. Het is echter evenmin uitgesloten dat de basis onaangetast blijft en alles nog oneindig veel gecompliceerder wordt.

Dan is het vooruitzicht gerechtvaardigd dat de Eeuwige Jood een pendant vindt in de Eeuwige Duitser, en dat wij het toonbeeld worden van een instelling die alle hoofdzaken van het leven degradeert tot dingen van de periferie en de franje.

Hugo Ball (1886-1927), Duitse schrijver en Dada-kunstenaar. Ingekort fragment uit De vlucht uit de tijd. Vertaling Hans Driessen. Uitgeverij Vantilt, 2016.

Meer over