DAG JISKEFET, DAAR VLIEGEN DE PANTERS!

Na vijftien jaar houden de makers van Jiskefet het voor gezien. Hun tijd was voorbij; een grijze schaduw begon zich af te tekenen....

Door Wim de Jong

De Jiskefet-website oogt deze week ineens als De dierenwinkel, waarwegens gebrek aan toeloop de tent maar op slot is gegooid. Op deetalageruit reiken de zonnestralen in het rood-wit-blauwe logo nog tot inhet oneindige. Maar een blik naar binnen wijst erop dat de juffrouw Jannievan de vergetelheid al stommelend en zuchtend aan d'r opruimwerk isbegonnen. De schappen met de ooit zo populaire handel zijn leeg, op dedeurbel wordt niet meer gereageerd. Enige aanwijzingen dat er de afgelopenmaanden iets bijzonders, iets definitiefs moet zijn gebeurd, zijn een paarzinnetjes die melden dat de eigenaren 'tot 1 september' met vakantie zijn.En dat de klant beleefd zij doorverwezen naar de online-shop van de VPRO,waar restpartijen uit de Jiskefet-voorraad fors zijn afgeprijsd, de oudsteartikelen zelfs voor de helft.

Daar sta je dan als geachte cliëntèle, je stukje bij beetjerealiserend dat je op het toch nog plotselinge einde van het vijftien jaaroude programma had kunnen zijn voorbereid, als je de doodstijding tenminstemaar had herkend. De zwanenzang van de heren Faber, Beekman, Van Zijl, dietot deze zomer in hun serie Sint Hubertusberg 'een potje voor zich uitzaten te sterven' om daarna alsnog met een knal uit de wereld teverdwijnen, was klaarblijkelijk een dubbel afscheid. Jammer? Wel, toch? Vande andere kant lag er intussen ook al onmiskenbaar een grijze schaduw overJiskefet. Het begin van de lange pufbaard die zich aan de kinnebak vanhumor pleegt vast te zetten.

Met die sitcom over inkakkende oudjes die Michiel Romeyn, Kees Prins enHerman Koch in dat verpleeghuis speelden, leek de cirkel namelijk welgesloten. In de beginperiode van Jiskefet hadden ze met de zitkuilcomedyPartytime J.J. al even aan die vorm geroken ('Marion? Jou leuk? Natuurlijkniet, man! Ze laat zich zeker eerst d'r hele muts oprullen door die Bono,en dan mag jij zeker daarna nog met je puddingbuks anderhalf ons rosbiefin d'r snorfietsje spuiten'), maar dat was indertijd ook al sneltegengevallen. 'Daar is iets misgegaan, dat was net niet goed genoeg', zeiHerman Koch in 1994 in het blad SUM. En precies dat gevoel leverde, in elkgeval thuis, Sint Hubertusberg ook weer op. Om het in de subtielebewoordingen van de humorspecialist Jacques Klöters over Jiskefet tezeggen: 'Het onbestemde blijft soms wel heel erg onbestemd.'

In de Volkskrant stond dat Sint Hubertusberg net Toen was geluk heelgewoon van de KRO was, maar dan voor VPRO-kijkers. Dat als er al gelachenkon worden, het meteen ook van een hoog hatsekiedee-gehalte was. En dat degretigheid waarnaar het trio in Sint Hubertusberg op zoek was naar dielach, bijna iets wanhopigs had. Dat was wellicht niet helemaal juistomschreven, want Romeyn, Prins en Koch hebben zich er tenslotte altijd oplaten voorstaan dat het ze nooit om kale humor te doen is geweest. Wat zebedachten, of vaker nog ter plekke improviseerden, moest eerst en vooral'jeuken' en 'ongrijpbaar blijven'. En als mensen er toch per se eenetiketje op wensten te plakken, mocht het wat Koch betreft 'docu-komedie'heten, terwijl Romeyn ooit de kwalificatie 'dadaïsme' in de mond nam. Inde VPRO-gids: 'Niet dat ik het kunst wil noemen, maar ik hoop dat het meerde kant van kunst opgaat dan de kant van cabaret. Ik heb meer met KurtSchwitters dan met Youp van 't Hek.'

Wat 'dadaïsme' ook alweer was, en wie Schwitters, zal een groot deelvan het humorpubliek zich wellicht niet meer precies voor de geest kunnenhalen. En zowel in de film, de beeldende kunst, het theater als optelevisie speelt het absurdisme als genre allang geen rol van betekenismeer. Met het huidige taboe op het elite-denken krijgen we de humor anno2005 graag zonder pretenties, engagement of andere moeilijkdoenerijopgediend - met Freek de Jonge als Mohikaan van een voorbij tijdperk.Inmiddels geldt de ironie van Beau van Erven Dorens voor talloze kijkersvan alle rangen en standen als het beste wat er nu op het gebied vantv-humor te koop is. En verder vinden links en rechts, hoog- enlaagopgeleid en ouders en kinderen elkaar in de brede waardering voor Paulde Leeuw, Koefnoen, Dit was het nieuws en het traditionele VARA-cabaret.

In de online-VPRO-shop gloeit nog een peertje in de Jiskefet-etalage.Alle negentien dvd's en video's uit de jaren 1990-2005 zijn nogverkrijgbaar. Van De Lullo's tot en met De dierenwinkel. Van een compilatiemet Oboema & José tot en met Debiteuren, Crediteuren, Multilul en St.Hubertusberg. We kopen drie dvd's om proefondervindelijk vast te stellenof oude Jiskefets intussen inderdaad belegen zijn gaan smaken. Dat is maarin zeer geringe mate het geval. Veel sketches en typetjes blijvenfenomenaal, maar helaas waren dat dus wel de twee kapstokken waar Romeyn,Prins en Koch gaandeweg een steeds grotere hekel aan kregen. Typetjes - datwas poppenkast; iets voor Ook dat nog!, geen materiaal om dadaïsme mee tebedrijven. Het moest onbestemder, jeukeriger.

Sinds twee weken zijn genoemde twee kapstokken uit de inventaris vanJiskefet overgenomen door de driemansfirma die De Vliegende Panters heet,elke zaterdagavond laat bij de VARA. Sketches, typetjes, liedjes (over dehumor van Beau van Erven Dorens), alles doorspekt met begrijpelijke grappenen persiflages. Niks Kurt Schwitters of het uitgesponnen nazi-absurdismevan Romeyn en Koch, wél onder andere de caissières van AH tijdens 'demidweek van hun leven' aan de Costa, het breindode leven van Roeland dekasplant en de sitcom Vaders, waarin drie herentypetjes een paar dagen inCenterparcs moeten zien door te brengen met hun vreselijke vrouwen. Zóleuk, zó herkenbaar. Het is als lid van de Kerk van de Juiste Smaak nogbest eng om te zeggen, maar juffrouw Jannie mag in de verlaten boedel vanJiskefet het licht wel uitdoen.

Meer over