AchtergrondComfortfood

Comfortfood is overal. Maar wat is het eigenlijk?

null Beeld Remko Kraaijveld / Styling Vanja van der Leeden
Beeld Remko Kraaijveld / Styling Vanja van der Leeden

Waar hebben we het over als we het hebben over comfortfood? V gaat te rade bij koks die met hun gerechten nadrukkelijk mikken op een gevoel van houvast, geluk en warmte.

Een warme kom soep met dikke noedels erin, een bord met romige curry, een stoofpot die uren heeft staan pruttelen, een zachte risotto met rijst met nog een beetje bite: we blieven dit jaar niet zomaar winterkost. Bij het doorbladeren van kookboeken die de afgelopen tijd zijn uitgekomen, lijkt de term comfortfood onontkoombaar.

De nieuwe kookboeken wekken de suggestie dat de transparantie uit onze eetpatronen verdwijnt. In het merendeel van de kookboeken bestaat de indeling uit heldere categorieën: voor-, hoofd- en nagerechten of ontbijt, lunch, diner en tussendoor. Of zijn de hoofdstukken gerangschikt naar hoofdingrediënt (vlees, vis, groenten en zoet) of naar bereiding (soepen, stoofschotels, curry’s). Kookboeken van nu hebben hoofdstukken als ‘In een kom’, ‘Basis’, ‘Street’, ‘Licht’, ‘Erbij’, ‘Hapjes’ en ‘Grote porties’. Zo heeft ook de categorie ‘comfortfood’ zijn entree gemaakt, als aanprijzing van een enkel gerecht, als de titel van een hoofdstuk of zelfs een heel boek.

Maar wát eet je dan precies wanneer je comfortfood eet? De term verwijst meer naar een gemoedstoestand dan naar een gerecht of ingrediënt. Wat maakt dat het ene gerecht tot de comfortklasse behoort en het andere niet?

Voor het eerste gebruik van het begrip wijzen de meeste vingers naar een artikel uit 1966 over obesitas. ‘Volwassenen die zware emotionele stress ervaren’, schreef de Amerikaanse krant Palm Beach Post, ‘grijpen naar eten dat ‘comfortfood’ genoemd kan worden – eten dat wordt geassocieerd met de veiligheid van de kindertijd, zoals moeders gepocheerde eieren of haar beroemde kippensoep.’ Ruim dertig jaar later definieerde de Oxford English Dictionary comfortfood als ‘voedsel dat troost biedt of een gevoel van welbehagen, een hoog suiker- of koolhydraatgehalte heeft en wordt geassocieerd met de kindertijd of eten van thuis’.

In 2000 deed de Universiteit van Illinois onderzoek waarin de ondervraagde Amerikanen chips als onbetwiste koning van comfort noemden, gevolgd door ijs, koek en snoep – wat de hunkering naar vet, zout en suiker bevestigt. Interessanter vonden de onderzoekers dat bijna 40 procent van de genoemde troostmaaltjes juist niet in de categorieën van kant-en-klaarsnacks en snoepgoed viel, maar eerder in die van de green bean casserole: de stoofschotels, soepen, vleesgerechten. Blijkbaar gaat er ook troost uit van gewone, dagelijkse gerechten met onopvallende ingrediënten als bonen, uien en kool. De inbreng van zoet is ondergeschikt, de hartigheid van deze schotels speelt een veel belangrijker rol.

Een andere onvoorziene uitkomst was dat troosteten vooral werd gegeten als er geen troost nodig was. De meeste geënquêteerden aten comfortfood als ze zich gelukkig voelden (86 procent), om iets te vieren of zichzelf te belonen (74 procent). Het best voor de ‘happy moods’ waren maaltijden als pizza’s en steaks, terwijl mensen overvallen door ‘sad moods’ naar ijs, koek en chips grepen.

Dat is precies de invalshoek van de auteurs die comfortfood in hun kookboeken hebben opgenomen of het zelfs een hoofdrol hebben gegeven. ‘Een zak chips heeft voor mij geen associatie met comfort’, zegt Yvette van Boven, die met Home Made Basics winnaar van het Gouden Kookboek werd. Het boek werd door de jury aangeprezen als een ‘XL comfort boek’. Van Boven: ‘Comfortfood is eten dat met hart en ziel is gemaakt. Dat moet je ook proeven.’

‘Chips heeft niet dezelfde emotionele lading als een pan zelfgemaakte soep’, vindt ook Merel Wildschut. Als kookliefhebber en ervaringsdeskundige op het gebied van depressie kan ze alles over eten en emotie vertellen. Dat doet ze ook op haar eigen eet-, kook- en duurzaamheidsblog degroenemeisjes.nl en op haar socialemediakanalen. ‘Eten zal je depressie niet weghalen, daar zijn andere dingen voor nodig’, zegt ze. ‘Maar het kan je wel gelukkig maken en echt comforting zijn. Voor mij is dat eten uit een kom: warm, verzachtend, rustgevend, een eenpansgerecht zoals een curry. Ik zoek als ik me niet goed voel of gestrest ben iets uit wat me helpt. Dan voel ik dat ik bijvoorbeeld echt soep nodig heb en maak ik zoiets als linzenkokossoep, dat is mijn ultieme comfortfoodrecept.’

Voor Welmoed Bezoen spelen herinneringen een belangrijke rol. ‘Comfortfood is voor mij eten dat nostalgie opwekt’, zegt ze. Zoals de Portugese koriandersoep van haar moeder die haar doet denken aan haar peuterjaren in Portugal. Die soep laat je ‘altijd beter laat voelen, no matter what’. Met haar vriend, fotograaf Anker van Warmerdam, maakte ze het kookboek Comfort food met groente, waarin ze op zoek ging naar manieren om zonder vlees en vis het gevoel van troost op te roepen dat ze vroeger door bepaalde gerechten had. Haar methode: ‘Je moet groenten met net zoveel aandacht bereiden als vlees. Met diezelfde benadering wordt een vegetarisch of veganistisch gerecht net zo smaakvol en krijg je er een even vullend en voldaan gevoel van.’

Comfortfood is eten waarmee je je even terug kunt trekken’, zegt Milou van der Will, die aan troost in Vegan East een hoofdstuk aan heeft gewijd met gerechten als sticky crispy aubergine, misocurrysoep en de veganistische variant van mapo tofu, de klassieker uit Sichuan. ‘Met een stomende kom curry op de bank, gordijnen dicht en zoek het maar uit met de boze buitenwereld.’ Misschien is dat wel een van de redenen dat troosteten juist deze winter zo nadrukkelijk aanwezig is, denkt Wildschut. ‘Mensen zijn vinden troost in de keuken. Iedereen in mijn omgeving is meer aan het bakken en koken. Het is een zorgelijke tijd, waarin het belangrijk is goed voor jezelf en voor anderen te zorgen. Troosteten is echt iets om te delen.’

Absoluut, beaamt Francis Kuijk, in 2016 finalist van Heel Holland Bakt. Na haar bakavontuur richtte ze zich op haar Indische wortels en bracht haar boek Bersama uit, dat ‘Samen’ betekent. ‘Ik zeg het wel duizend keer. De Indische keuken is eten om te delen en dat geldt voor comfortfood al helemaal.’ Ook zij heeft er een heel hoofdstuk gewijd, met een opvallende voorkeur voor krokant: ayam geprek (gestampte knapperige kip), ikan filet goreng tepung (gebakken vis), udang kelapa goreng (kokos-pankogarnalen), maar ook kaasmacaroni met een knapperig korstje. ‘Ik eet het liefst knapperig. Mijn moeder ook. Maar als bij haar was, maakte ze altijd soto ajam, Indonesische kippensoep. Elke keer was ik weer verrast: o ja, zo smaakt het. Mijn soto smaakt nooit zoals die van haar. Dat komt door de troostfactor, doordat het de soep is die je moeder voor je heeft gekookt.’

In dat opzicht heeft comfortfood een sterke overeenkomst met soulfood: overwegend stevige, calorierijke kost die in strikte zin wordt gelieerd aan de Afro-Amerikaanse keuken met wortels in de slavernij, die zich vanuit de zuidelijke staten steeds meer verspreidde over het noorden van de VS. In het boek Soul food van kookduo Carl Lemette en Mas van Putten, wordt het beschreven als een mengeling van migrantenkeukens waarin heimwee de gemeenschappelijke grondtoon is. ‘Soulfood is voedsel dat wordt gemaakt met weinig ingrediënten maar vol zit met aandacht en liefde’, schrijven Lemette en Van Putten in hun boek. ‘Het is voedsel dat families en vrienden samenbrengt’, ‘waar de keukentafel houvast, liefde en troost biedt in roerige tijden en familiebanden versterkt worden.’

Overigens betekenen heimwee en nostalgie niet dat alleen oude gerechten eindeloos herkauwd worden. Vanja van der Leeden, Gouden Kookboek-winnaar in 2019 met Indorock, begint met de Indonesische keuken van haar voorouders maar zoekt altijd de vernieuwing. ‘Eten is voor mij niet alleen happen, kauwen, slikken. Het gaat ook over voelen en ruiken, over de geuren die vrijkomen bij boemboes fruiten. En de herinneringen die ze oproepen. Die liggen dan wel in Indonesië. Het is niet zo dat ik de kippensoep van mijn oma moet hebben als ik me ziek voel, maar die gerechten halen herinneringen op aan een land om bij weg te dromen.’ Dat uit zich dan in recepten als jackfruit curry met serundeng of sop jagung, een geurige maiscrèmesoep met veel citrussmaken.

Herinnering, nostalgie, familie, geborgenheid en warmte lijken daarmee belangrijkere ingrediënten voor comfortfood dan de fysieke ingrediënten. Toch is er een rode draad te ontdekken in de top-5 van ingrediënten die de kookboekenauteurs voor hun eigen comfortkeuken hebben samengesteld. Hoe uiteenlopend ook, specerijen – met name ‘warme’, sterk aromatische als kaneel, nootmuskaat, gember, kurkuma – en pepers nemen een belangrijke plek in. Het comfort van deze koks ontstaat door stevige en uitgesproken smaken die zich via de reuk de snelste weg naar het geheugen banen.

Opvallend genoeg zijn dat geen kinderachtige smaken: geen winegums, geen vanillevla, geen aardbeienjam. Eten waarvan je een warm gevoel krijgt, schrijven Van Putten en Lemette, heeft één belangrijke smaak die even kenmerkend als lastig te omschrijven is. ‘De tomaat op de pizza, de kaas op de burger, paddestoelen, sardines, soja (…) het is de smaak die iedereen gelukkig maakt.’ Die smaak is umami, in 1908 door de Japanse chemicus Kikunae Ikeda gedefinieerd als vijfde basissmaak naast zoet, zout, zuur en bitter. ‘Umami’ wordt in de keuken omschreven als een ‘verdiepende hartige smaak’. Hart-ig: dat is precies de essentie van comfort food, de keuken van het hart.

Top-5 comfortfood-ingrediënten

Welmoed Bezoen

Comfort-aanrader: paneer pasanda

chilipepers, alles: gedroogd, gerookt, vers, krokant gebakken

cashewnoten

koriander

bioroomboter

uien: altijd ondergeschoven kindje, maar maakt zóveel gerechten lekker

Yvette van Boven

Comfort-aanrader: bietencurry met amandelen en yoghurt

kaas: alle kaas van de wereld

spek

bonen: alle droogbonen, m.n. witte

boter: roomboter, is er een andere?

ui: m.n. sjalot

Francis Kuijk

Comfort-aanrader: ayam geprek (gestampte crispy kip)

pepers: zeg sambal, zeg hitte, pittig en een warm gevoel

kaas

chocola: liefst met nootjes en puur

brood

smaakmakers: trassi, kaffirlimoen, kokos in alle varianten

Vanja van der Leeden

Comfort-aanrader: sop jagung (geurige maïscrème met citrusorkest)

verwarmende specerijen

knollen

granen

olijfolie

crème fraîche

Milou van der Will

Comfort-aanrader: de beste vegan bolognese (thegreenchopstick.com)

miso: de oplossing voor alle problemen in het leven

knoflook: véél

sojasaus

sesamolie

gember

Merel Wildschut

Comfort-aanrader: linzensoep met kokosmelk (degroenemeisjes.nl)

kokosmelk: maakt alles lekker romig

verwarmende specerijen: kaneel, kurkuma, peper, gember

suiker

vanille

zacht fruit & groente: peer, pompoen

Boeken en blogs

Welmoed Bezoen & Anker van Warmerdam: Comfort Food met groente. Nijgh & Van Ditmar (2020); 280 pagina’s; € 32,50.

Yvette van Boven: Home Made Basics. Nijgh & Van Ditmar (2020); 456 pagina’s; € 39,99

De vrouw met de baard: Soul Food. Spectrum (2017); 176 pagina’s; € 20,- devrouwmetdebaard.com

Francis Kuijk: Bersama. Indische gerechten om te delen. Good Cook (2020); 272 pagina’s; € 27,50. bakkenenkoken.com

Vanja van der Leeden: Indorock. Indonesische smaken in een nieuwe jas. Nijgh & Van Ditmar (2019); 328 pagina’s; € 34,99. indorockcooking.com

Merel Wildschut: degroenemeisjes.nl

Milou van der Will: Vegan East. Plantaardige gerechten uit de oosterse keuken. Good Cook (2020); 192 pagina’s; € 25,95. thegreenchopstick.com

Recept paneer of tofu pasanda (Welmoed Bezoen)

hoofdgerecht voor 4 personen

Week de avond of ochtend van te voren de cashewnoten in water en giet ze vlak voor gebruik af. Indien u tofu gebruikt: pers deze een uur in een tofupers of leg iets zwaars op de tofu om het vocht eruit de persen.

Verhit 4 eetl. olie in een grote pan en bak hierin de ui goudbruin. Pureer met een staafmixer de uien met 125 ml water. Zet apart.

Doe de tomaten, cashewnoten, kaneel, kardemom, kruidnagel en 250 ml water in de pan. Kook op laag vuur tot de tomaten helemaal zijn opgegaan in de saus, ca. 10 min. Pureer alles tot een gladde saus en zeef eventueel om hem extra glad te maken.

Snijd de paneer of tofu in plakken van ca. 1/2 cm en vervolgens in driehoeken. Veeg de pan schoon en verhit vervolgens 2 eetl. olie op middelhoog vuur. Bak de paneer of tofu aan beide kanten goudbruin. Laat uitlekken op keukenpapier.

Verhit de resterende olie en voeg het karwijzaad, laurierblad, de gember en knoflook toe. Bak tot de rauwe knoflookgeur weg is. Voeg de resterende specerijen toe en bak 1 minuut om alle smaken te mengen.

Voeg de tomatensaus toe en roer tot alles goed gemengd is. Voeg dan de uienpasta toe en roer weer goed door. Voeg 250 ml water toe en kook tot de saus iets dunner is dan ketchup. Voeg de paneer of tofu toe en kook een paar minuten om weer te verwarmen. Giet eventueel de room in een swirl over de pasanda. Serveer met rijst en groente.

Ingrediënten

25 g cashewnoten, ongebrand, geweekt

450 g paneer of tofu (stevig)

8 eetl. zonnebloemolie

4 uien, gesnipperd

1 blik (400 g) gepelde tomaten

1 theel. kaneel

pitjes uit 4 kardemompeulen

6 kruidnagels

1 theel. karwijzaad

1 laurierblad

5 cm verse gember, geschild en geraspt

5 tenen knoflook, geraspt

1/2 theel. kurkuma (geelwortel)

1 theel. garam masala

1 theel. chilipoeder

1 theel. gemalen korianderzaad

1 theel. gedroogd fenegriekblad

1 eetl. room (optioneel)

Bietencurry met amandelen & yoghurt (Yvette van Boven)

Hoofdgerecht voor 4 personen

Verhit de olie in een grote pan, voeg de gesnipperde uien toe en roerbak ze tot ze glazig zijn. Voeg het mosterdzaad en de currypasta toe en bak enkele minuten mee.

Meng de bietenblokjes met de uitgebakken uien. Voeg de chilipeper toe. Knijp boven de pan de tomaten fijn en roer ze samen met het vocht door de bieten. Blus af met 2 blikjes water. Leg een deksel op de pan en laat de curry 30 minuten onder af en toe roeren op laag vuur sudderen, tot de bieten zacht zijn. De bietenstukjes mogen ook groter zijn, maar dan moeten ze langer stoven.

Haal het deksel van de pan, draai het vuur hoog en kook de saus in tot hij dik is. Haal de pan van het vuur en roer de yoghurt door de curry. Bestrooi met amandelen en bieslook.

Ingrediënten

2 eetl. zonnebloemolie

2 uien, gesnipperd

2 theel. geel mosterdzaad

1 à 2 eetl. madras-currypasta

1 kilo (geschild gewicht) rode biet, in blokjes van 1x1 cm

1 groene peper, overlangs gehalveerd

1 blik (400 g) gepelde tomaten

4 eetl. Griekse yoghurt

4 eetl. geschaafde amandelen, kort geroosterd in een droge koekenpan

15 g bieslook, gehakt

Ayam geprek (gestampte crispy kip)

bijgerecht of snack voor 4-6 personen

Strooi 3 eetl. bloem op een bord, haal de kippendijfilets erdoorheen en schud de overtollige bloem eraf.

Meng 250. g bloem, het rijstmeel en de panko door elkaar in een kom. Breng het mengsel op smaak met peper, zout en het bouillonpoeder.

Klop de eieren los met 3 eetl. water in een tweede kom.

Dompel de bebloemde kip in het eimengsel en haal dan door het bloempanko-mengsel. Herhaal dit nog twee keer zodat er een dikke paneerlaag ontstaat. Zet de gepaneerde kip minstens 20 minuten in de koelkast.

Verwarm intussen de zonnebloemolie in een wok op matig tot hoog vuur. Frituur de rawits en knoflook in de hete olie tot de knoflook lichtgoudbruin is. Schep met een schuimspaan uit de olie en laat uitlekken op keukenpapier. (Wie het minder pittig wil: neem 1 rode chilipeper en 1/2 rode paprika, beide zonder de zaadjes en zaadlijsten.)

Frituur de gepaneerde kip (zo nodig per 2 stuks) goudbruin in de hete olie. Schep met een schuimspaan uit de olie en laat uitlekken op keukenpapier.

Doe de gefrituurde rawits en knoflook met 1 theelepel zout, de suiker en eventueel trassi in een brede tjobek (vijzel) en maal fijn met de ulekan (stamper). Voeg de tomaat en gebakken uitjes toe en maal ze ook fijn. Giet 2 eetl. van de nog hete olie erbij en schep om.

Voeg de gefrituurde kippendijfilets een voor een toe aan de tjobek en plet ze met de ulekan tot ze gebroken zijn. Als de tjobek te vol wordt, haal dan de geplette stukken kip eruit en doe ze er later weer bij.

Schep zodra alle kipstukken geplet zijn het mengsel om tot alles goed gemengd is. Serveer en eet meteen.

Ingrediënten

3 eetl. bloem + 250 g

4 kippendijfilets

50 g rijstmeel

50 g panko

peper en zout

1 theel. bouillonpoeder

3 eieren

zonnebloemolie, om te frituren

3-6 rawits

2 teentjes knoflook, in plakjes

1 theel. suiker

8 g trassi (optioneel)

1 tomaat, in kleine smalle stukjes

2 eetl. gebakken uitjes

Sop jagung (geurige maiscrèmesoep met citrus en borreltempé, Vanja van der Leeden)

Ontdoe de maiskolven van het blad en verwijder alle draadjes. Zet op met zoveel water dat de kolven net onder staan. Voeg zout toe en breng aan de kook. Laat op laag vuur zo'n 20 minuten koken.

Fruit intussen in een andere pan de ui op laag vuur aan in de zonnebloemolie tot hij zacht is. Voeg de overige ingrediënten toe aan de pan met de uien. Neem de maiskolven met een tang uit het hete water, giet 1 liter van het maiskookvocht bij het uimengsel. Laat het geheel zeker 30 minuten op laag vuur trekken.

Snijd intussen de mais van de kolven. Verwijder de sereh en het limoenblad uit de bouillon, voeg de maiskorrels toe en kook nog even door. Pureer met een staafmixer. Voor een grove structuur laat je 'm zo.

Voor een gladder eindresultaat haal je 'm door een zeef. Druk daarvoor met de achterkant van een grote soeplepel de maiskorrels goed aan, zodat alle maispulp eruit loopt. Zo krijg je een prachtige, egale maissoep. Proef en corrigeer eventueel op smaak.

Maak nu de pandanolie, als je die gebruikt: verwijder het onderste deel van de pandanbladeren en snijd in grove stukken. Blender de bladeren fijn in een blender of keukenmachine met de neutrale olie. Zeef het fijngemalen blad door een doek boven een kom, knijp de doek goed uit zodat alle olie eruit loopt. Voeg de limoenrasp toe en doe de olie over in een kannetje of spuitflesje. De vaste bestanddelen zinken naar de bodem, schud het flesje even voor gebruik. Na een paar dagen zal de olie zijn frisgroene kleur verliezen.

Schep de soep in kommen. Schenk er een scheutje kokosroom in en een sliert pandanolie. Verkruimel er borreltempé over en eet direct.

Ingrediënten

4 personen

8 maiskolven

zout, naar smaak

2 uien, gesnipperd

2 eetl. zonnebloemolie

2 tenen knoflook, fijngehakt

5 stengels sereh, gekneusd

2 cm verse gemberwortel, geschild en fijngehakt

2-3 groene cabe rawits, fijngehakt

10 limoenblaadjes, gekneusd (djeroekpoeroet)

1 eetl. bouillonpoeder

pandanolie: 1 bos pandanbladeren, 75 ml neutrale olie, geraspte schil van 1 biologisch limoen

garnering: klein pakje dikke kokosroom, zakje borreltempé (toko)

Linzenkokossoep (Merel Wildschut)

1. Verhit de olie in een ruime pan en fruit hierin kort ui en knoflook.

2. Voeg de kruiden toe en laat heel eventjes roosteren.

3. Voeg de gepelde tomaten toe, roer goed door.

4. Voeg de groentebouillon toe en doe nu direct de linzen erbij.

5. Snijd de rode peper in de lengte door midden, haal de uiteinden eraf en haal de pitjes eruit. Voeg de peper in zijn totaliteit toe aan de soep en laat meekoken.

6. Voeg de helft van het blik kokosmelk toe en laat meekoken.

7. Laat de soep nu voor een minuut of 20 (of 30 als je het gevoel hebt dat de linzen nog niet gaar zijn) koken.

8. Pureer de soep met een staafmixer. Pureer ook de peper mee, zodat de soep wat pittiger wordt. Als je een minder pittige soep wilt, haal je de peper eruit.

9. Voeg nu een snuf kaneel toe en eventueel wat peper en zout om de soep op smaak te brengen.

10. Roer de andere helft van het blik kokosmelk door de soep.

11. Serveer de soep met verse koriander.

Ingrediënten

3 à 4 kommen

1 à 2 eetl. olie

1 ui, gesnipperd

2 teentjes knoflook, fijngehakt

1 theelepels korianderpoeder

2 theelepels kerriepoeder

2 theelepel komijnpoeder

1 theelepel kurkuma (optioneel)

1 blik gepelde tomaten (400 g)

750 ml groentebouillon

300 g gedroogde rode linzen

1 rode peper

1 blik kokosmelk (400 ml)

snuf kaneel

1 bosje koriander (voor de garnering)

Tip 1: dit is een basisrecept. Dat betekent dat je naar hartenlust mag variëren op dit thema. Zo voegde ik doperwtjes toe, maar ik kan me voorstellen dat er nog veel meer groenten zijn die zich erg lekker laten combineren met deze linzensoep.

Tip 2: verkijk je niet op de porties. Linzensoep is behoorlijk vullend, dus je hebt misschien iets minder grote porties nodig dan wanneer je andere soep eet.

Vegan bolognesesaus (Milou van der Will)

hoofdgerecht 3 à 4 personen (met pasta)

Verhit de olie en fruit de ui een paar minuten. Voeg de knoflook toe en vervolgens ook de gedroogde kruiden. Doe het vegetarische gehakt in de pan en bak het bruin. Dit duurt zo’n 5 tot 8 minuten. Voeg dan de balsamicoazijn en de misopasta toe. Blijf goed roeren, zodat de smaakmakers zich vermengen met het gehakt. Voeg na 3 minuten de edelgistvlokken en het chilipoeder toe. Roer even door en doe nu de gepelde tomaten en de passata in de pan. Breng op smaak met peper, zout en een kleine theelepel suiker. Laat nog 10 minuutjes pruttelen met gesloten deksel. Kook ondertussen de pasta. Schep de pasta door de saus.

Serveer met verse basilicum en een salade.

Ingrediënten

1 eetl. olijfolie

1 rode ui, fijngesneden

3 knoflooktenen, in dunne plakjes

1 eetl. gedroogde Italiaanse kruiden (bijvoorbeeld rozemarijn, oregano, munt, of een combi)

400 gram vegetarisch gehakt

2 eetl. balsamicoazijn

1 eetl. donkere misopasta

1 eetl. edelgistvlokken (natuurvoedingswinkel)

1 theel. chilipoeder

1 blik gepelde tomaten (400 g)

500 ml passata

zout en peper

1 theel. suiker

400 g pasta naar keuze

Verse basilicum, ter garnering

Meer over