dans

Come out en Destination: festival Schrit_tmacher opent met stevige protestdaad en subtiel verzet ★★★★☆

Bij het Franse enfant terrible Olivier Dubois krijgt opgekropte woede de kracht van een onhoudbaar stoomschip, bij de jonge Chinese choreograaf Zhen Yang blijkt een speels en excentriek kwartet onderhuids een waagstuk.

‘Come Out’ van choreograaf Olivier Dubois door Ballet de Lorraine Beeld Laurent Philippe
‘Come Out’ van choreograaf Olivier Dubois door Ballet de LorraineBeeld Laurent Philippe

Even een halve eeuw terug in de geschiedenis: ‘Come out to show them’ is de ‘I can’t breathe’ van 1964. Een zwarte tiener werd in Harlem opgepakt voor een moord, gepleegd door een ander. Tijdens het verhoor tuigde een groep agenten Daniel Hamm zo af, dat medische behandeling nodig was. Die werd hem geweigerd – de blauwe plekken vertoonden geen bloed. Later zou Hamm zeggen dat hij zijn huid moest openkrabben om mishandeling te bewijzen. De 18-jarige jongen werd met vijf anderen (‘the Harlem Six’) veroordeeld tot 9 jaar cel.

Van die paar woorden, Come out to show them, maakte componist Steve Reich in 1966 met elektronica een muzikale loop, als benefietconcert voor Hamms verdediging. Het groeide uit tot avant-gardistisch sleutelwerk in de minimal music en die echo klinkt nu door in de Black Lives Matter beweging. Dus krijgt de manier waarop de Franse choreograaf Olivier Dubois deze beroemde woordenlus van 4 seconden inzet voor zijn groepswerk (dat een uur duurt) een actuele lading. Ook al is de 55 jaar oude compositie vaker gebruikt als soundtrack voor films en dansvoorstellingen (zoals in 1982 door Anne Teresa de Keersmaeker voor Fase), Dubois’ Come out door Ballet de Lorraine oogt als een stevige protestdaad, te meer daar de intrigerende voorstelling ook weerstand oproept.

Geen pleaser

Met Come out als brutale opening – vrijdagavond in Heerlen – laat het jaarlijkse internationale dansfestival schrit_tmacher in de eurregio rond Zuid-Limburg in ieder geval zien dat het met de drie weken durende OFF-versie het publiek niet wil pleasen.

Het eerste half uur staan de 21 dansers – 9 vrouwen, 12 mannen – als aan de grond genageld. Alleen hun bovenlijf maakt een draai. Armen zetten in om een vuist te maken, maar vallen halverwege telkens terug. Heel traag breekt de protestbeweging door. Je zou de motoriek kunnen afdoen als een groep tafeltennissers die een forehand topspin droog traint. Maar eenmaal op stoom krijgt alle onderhuidse woede krachtig vorm en richting. Alsof ze met z’n allen puur op menskracht een onzichtbaar stoomschip van koers trachten te veranderen. Om mee te gaan in die flow moet je als toeschouwer geduld hebben. De groep beweegt niet exact gelijk, maar dat biedt zicht op de verscheidenheid in motoriek en persoonlijkheid. Bovendien kijken ze allemaal eerst lang naar links, waardoor het in your face-gevoel zich in slow motion voltrekt.

Van uitputting vallen de dansers neer, om snel door een ander weer overeind te worden getrokken. Zo maakt Dubois van Come out, door die eindeloze herhaling en verschuiving van patronen, toch een dapper pleidooi om keer op keer in verzet te komen.

‘Destination’ van choreograaf Yang Zhen door Red Virgo. Beeld Red Virgo
‘Destination’ van choreograaf Yang Zhen door Red Virgo.Beeld Red Virgo

Uitgelaten clubsfeer

Waar Dubois door zijn provocaties bekendstaat als het enfant terrible van de Franse dans, komt de jonge Chinese choreograaf Yang Zhen zacht en subtiel in verzet tegen Chinese repressie. Zijn speelse, excentrieke kwartet vormt onderhuids echter evenzeer een waagstuk. In Destination brengt hij de uitgelaten clubsfeer tot leven van de gelijknamige, populaire homobar in Beijing. Queers kunnen daar tussen het pluche in alle kleuren ledlicht hun seksualiteit en identiteit vieren. Maar de codes zijn besmuikt. Over seksualiteit wordt in China nauwelijks gepraat, laat staan over queers.

Yang laat in dansbewegingen knap zien hoe verschillend de beleving van eenzelfde seksuele identiteit kan zijn tussen West en Oost. Twee Europese en twee Chinese dansers nemen telkens sexy poses in de spotlight in. Ze trekken de kleren van elkaars lijf. Eén gaat naakt. En toch hangt er ondanks alle openheid een verrassend gesluierde sfeer. Al zullen ze daar in Beijing anders over denken.

BNG Bank Dans Prijs 2021

Tijdens de openingsavond van OFF-schrit_tmacher reikten Jordy Clemens (wethouder Cultuur in Heerlen) en Mat Meijs (secretaris BNG Cultuurfonds) de BNG Bank Dans Prijs 2021 voor uitzonderlijk choreografietalent uit aan choreograaf & circusmaker Piet Van Dycke (Tienen, België, 1996) voor zijn duet On Point (2020) en aan choreograaf/danser Dalton Jansen (Rotterdam, 1993) voor zijn trio To the Edge 3 (2020), op livebegeleiding van spoken word artiest Elten Kiene. De prijs ter waarde van 50 duizend euro bestaat uit een najaarstournee in dertien theaters onder de noemer DansClick 23.

‘Van Dycke laat ons zien hoe we creatief kunnen omgaan met disbalans en onvoorspelbaarheid; verraderlijk licht verovert hij de ruimte door het raffinement van muziek, dans en acrobatiek diepgaand te onderzoeken. Zo creëert hij intrigerende beelden die zich energiek in steeds andere plooien weten te vouwen’, aldus de jury. ‘De ondernemende Jansen spreekt in zijn werk het rauwe en intieme aan, verenigt danstalen en zet verzoening naast afstand. In To the Edge 3 laat hij zien dat er geen draaiboek bestaat voor vriendschap. Daarmee doelt hij ook op de moeizaam bevochten broederschap tussen zwart en wit. Zijn ambachtelijke werk kruipt diep naar binnen.’

Schrit_tmacher: Come Out en Destination

DANS

★★★★☆

Door Ballet de Lorraine (Come Out, choreografie: Olivier Dubois) en Red Virgo (Destination, choreografie: Yang Zhen).

25/6 en online, Parkstad Limburg Theaters, Heerlen. Destination is aldaar nog te zien op 3/7 en in De Melkweg (Julidans) op 5 en 6/7. Schrit_tmacher duurt t/m 15/7.

‘Come out’ van choreograaf Olivier Dubois door Ballet de Lorraine Beeld Klaus Tummers
‘Come out’ van choreograaf Olivier Dubois door Ballet de LorraineBeeld Klaus Tummers
Meer over