Profiel

Clipregisseur Hiro Murai laat zijn vrijbuitersmentaliteit los op Station Eleven

Hiro Murai, de regisseur van de eerste aflevering van Station Eleven, heeft nog geen speelfilm gemaakt. Toch mocht hij de toon zetten voor de HBO-serie. Een kans die hij kreeg dankzij de prachtige clips die hij maakte met multitalent Donald Glover.

Berend Jan Bockting
Station Eleven met Milton Barnes als Miles, Mackenzie Davis als Kristen en Daniel Zovatto als The Prophet. Beeld x
Station Eleven met Milton Barnes als Miles, Mackenzie Davis als Kristen en Daniel Zovatto als The Prophet.Beeld x

Het einde van de wereld kan best iets opgewekts en troostrijks herbergen, zonder dat einde te bagatelliseren of op een andere manier teniet te doen. In de geweldige nieuwe serie Station Eleven, gebaseerd op het gelijknamige boek uit 2014 van de Canadese schrijver Emily St. John Mandel, voltrekt dat einde zich in de eerste plaats misschien ook wel te snel om te vatten in apocalyptische clichés.

‘Een vreemde, kinderlijke verwondering’, noemt de toonaangevende regisseur Hiro Murai (38) de wereld door de ogen van de overlevenden in de roman, in een interview met Vulture.

De premisse van Station Eleven schetst desondanks een horrorscenario. In minder dan een etmaal roeit een virus 99,9 procent van de mensheid uit. Te snel om te moeten vechten voor de laatste producten in leeggehamsterde supermarkten. Te snel ook om steden tot rokende puinhopen te transformeren. Alleen de mensen met een bovengemiddeld vooruitziende blik en zeldzaam veel geluk brengen zich in veiligheid, zoals theaterbezoeker Jeevan (Himesh Patel) en kindacteur Kirsten (Matilda Lawler) na een voorstelling van King Lear.

De serie vertelt hun verhaal – en dat van andere overlevenden – in de dagen voor en maanden na de apocalyps, afgewisseld met plotlijnen twintig jaar in de toekomst. Daarin treedt onder meer een rondreizend theatergezelschap op voor resterende plukjes van die 0,1 procent. Die toekomst oogt dus niet als een uitzichtloze woestenij, maar valt vooral op door een alles overwoekerend groen. En dan is er ook nog een belangrijke rol weggelegd voor een enigmatisch stripverhaal over een eenzame astronaut in een ruimtestation, die door regisseur Murai in tegenstelling tot de roman als zichtbaar personage wordt verbeeld.

Visuele identiteit

Hiro Murai is de opvallende regisseur van de eerste (en derde) aflevering: een grote en invloedrijke klus, want de pilotregisseur wordt aangesteld om de volledige visuele identiteit van de serie te ontwikkelen. Het is een relatief nieuwe functie in de wereld van prestigieuze televisieserie: de regisseur van naam die wordt gevraagd om een reeks series vorm te geven, waarna andere regisseurs binnen dat kader verder filmen. Zo verzorgde David Fincher de duistere pilotafleveringen van House of Cards en Mindhunter en zette Martin Scorsese zijn schwung in voor de aftrap van Boardwalk Empire en Vinyl.

Het verschil: Murai is bij het grote publiek nog geen grote naam. Hij regisseerde de afgelopen jaren opmerkelijk gestileerde videoclips en maakte als belangrijkste regisseur van Atlanta een van de krachtigste en eigenzinnigste series van het moment. Maar hij moet zijn eerste speelfilm nog maken.

Regisseur Hiro Murai van Station Eleven. Beeld Getty Images
Regisseur Hiro Murai van Station Eleven.Beeld Getty Images

Toch druipt die eerste aflevering van Station Eleven onmiddellijk van de visuele kwaliteit, verstopt in zorgvuldig uitgedachte visuele details. Neem alleen al die korte flitsen waarin we vanuit het pre-pandemische heden twintig jaar in de toekomst kijken. De camera blijft hangen bij een metrolijn en dan, poef, een vooruitblik op precies dezelfde locatie in een volstrekt overwoekerde staat. Het was de fotografie van Amerikaanse buitengebieden van Joel Sternfeld die hem op dit idee bracht, zei Murai tegen Vulture. ‘Zijn werk oogt verlaten en weemoedig, maar ook warm en sereen.’

Spraakmakend is zijn werk tot nu toe zeker. Zijn videoclip van Childish Gambino’s This is America, een van de grootste hits van multitalent Donald Glover, ging vier jaar geleden viraal. De teller op YouTube staat op ruim 817 miljoen views. Murai filmt Glover dansend in een fabriekshal terwijl hij onder meer een zangkoor neermaait met een mitrailleur. Het zijn vier anarchistische en multi-interpretabele minuten waarin kritiek valt te herkennen op racisme, politiegeweld, ijdelheid en bovenal de Amerikaanse wapen- en entertainmentcultuur. Murai won er in 2019 de Grammy voor beste videoclip mee.

En de serie Atlanta is een bom van creativiteit die door hoofdrolspeler Glover – ze werken sinds 2013 geregeld samen – werd omschreven als ‘Twin Peaks met rappers’. Volgende maand verschijnt het langverwachte, deels in Amsterdam gedraaide derde seizoen van de fijnzinnig vertelde en tegelijk wonderlijk surreële reeks over een vriendengroep van wie er eentje hoopt door te breken als rapper. De serie ‘beweegt tussen onderkoeld realisme, existentiële melancholie en wild absurdisme’, schreef Vanity Fair.

Genres verbinden

Je zou Murai en zijn talent om genres met elkaar te verbinden als symbool voor een nieuwe generatie filmmakers kunnen omschrijven, zoals Aphex Twin-clipregisseur Chris Cunningham dat in de jaren negentig was. Of als flashback naar een ver verleden, toen Orson Welles na slechts wat ervaring met theater en radio de vrije hand kreeg om Citizen Kane (1941) te maken.

Om gezag te verdienen als filmauteur, een maker met een herkenbare persoonlijke stijl, is het maken van film momenteel in elk geval niet per se nodig. In een interview met Vanity Fair vertelde Murai over de vrijheid die hij in het televisielandschap ervaart. ‘Vanuit creatief oogpunt is tv momenteel het wilde westen. Bij films heb ik dat gevoel niet. Het is tot nu toe enorm plezierig om te ontdekken hoe ver de grenzen zijn op te rekken.’

Hiro Murai werd in 1983 geboren in Tokio als zoon van Kunihiko Murai, de gerenommeerde componist van de soundtrack van de klassieke eetfilm Tampopo uit 1985. Vader Murai zag begin jaren negentig grotere carrièrekansen in Amerika en het gezin verhuisde naar Los Angeles toen Hiro 9 was. Zijn eerste herinneringen: met een woordenboek Engels-Japans in de hand op school proberen te ontcijferen welk bordje naar de wc wijst. Hij zou er later in interviews zijn voorliefde voor de buitenstaander in absurde situaties mee verklaren – het dna van Atlanta.

Hij leefde in de daaropvolgende jaren op een dieet van tekenfilmseries en films, zijn smaak bewoog zich van de losjes vertelde yakuzaverhalen van Takeshi Kitano tot het surrealisme van David Lynch. Na zijn filmstudie aan de USC School of Cinematic Arts maakte hij halverwege de jaren nul gestaag naam als videoclipmaker voor lokale muzikanten. Eerst voor iedereen die wilde en daar duizend dollar voor overhad, een periode waarin hij ook werkte als illustrator, specialeffectsmaker en cameraman.

Vrijbuiter

In die periode ontstond zijn vrijbuitersmentaliteit: even een ideetje uitwerken en gauw door naar het volgende plan. Zo belandde hij op de radar van grotere artiesten, van Bloc Party tot Frank Ocean en van Earl Sweatshirt tot Donald Glovers Childish Gambino.

Als clipmaker is zijn cv reusachtig. Zelfs met de troostrijke post-apocalyps van Station Eleven bevindt hij zich niet volledig op nieuw terrein: in zijn clip van The Shins’ It’s Only Life kuiert een jongetje met een hondje gemoedelijk door een verlaten wereld.

Zijn belangrijkste bronnen van inspiratie zijn al even breed georiënteerd. Waar fotograaf Joel Sternfeld belangrijk was voor de vormgeving van Station Eleven, liet hij zich voor de videoclip van St. Vincent’s Cheerleader inspireren door de realistische sculpturen van reusachtige mensen van de Australische beeldhouwer Ron Mueck. Om precies te zijn de foto’s van die reuzensculpturen op exposities, waar museumbezoekers met aandachtige frons rond Muecks creaties wandelen.

Murai maakt in Cheerleader van St. Vincent-zangeres Annie Clark op fijnbesnaarde wijze zo’n reus. Ze ligt op een plateau in een museale ruimte en wordt met dikke touwen overeind getakeld. En uiteindelijk breekt ze los, uiteraard, nog steeds in een aangenaam stijlvolle vertraging, waarmee de clip eindigt als ode aan de B-film uAttack of the 50 Foot Woman uit de jaren vijftig. Over brede oriëntatie gesproken.

Regisseur Hiro Murai
Selectie videoclips en series

2012 Earl Sweatshirt - Chum

2012 St. Vincent - Cheerleader

2013 Childish Gambino - 3005

2016-heden Atlanta (14 afleveringen)

2017 A Tribe Called Quest - Dis Generation

2018 Childish Gambino - This is America

2018-heden Barry (4 afleveringen)

2019 Guava Island (korte film met Rihanna en Donald Glover)

2021 Station Eleven (2 afleveringen, waaronder de pilot)

Meer over