Cilia Erens regisseert geluidswandeling in catacomben van het Muziektheater Het vervreemdende effect van straatrumoer

Terwijl de opera L'Orfeo van Monteverdi in volle gang is, kronkelt een slang door de met pluche bedekte gangen van het Amsterdamse Muziektheater....

Van onze verslaggever

Arne Leffring

AMSTERDAM

Als de coproductie van theatergroep Tender en Stichting Klankschap iets bewijst, is het wel hoe manipulatief zorgvuldig geregisseerde geluiden kunnen zijn. De wandeling naar een idee van Cilia Erens laat zien dat het niet per se harde knallen of hoge fluittonen hoeven zijn die de wandelaar doen wankelen. Een onverwacht stemgeluid is genoeg om de luisteraar op het verkeerde been te zetten. Zeker als je niet weet of die stem hoort bij de verbaasde passant die je tijdens de wandeling tegen het lijf loopt. De wetenschap dat tegelijkertijd honderden toeschouwers boven je hoofd Orpheus' helletocht volgen, maakt de desoriëntatie compleet.

Alleen de krankzinnig precieze aanvangstijd (21.37 uur) verraadt Cilia Erens' leerschool, het theatergezelschap Tender. Voor het overige is In de Onderwereld een solotoer. Wijsgeworden van haar eerdere geluidswandeling China Daily - een mix van geluiden uit het dagelijks leven in Zuid-China en Nederlandse stadswijken - geeft ze dit keer de volumeknop niet uit handen. Tijdens China Daily stemden de meeste wandelaars hun walkmans af op het hoogste aantal decibel, Erens bepaalt de geluidssterkte nu zelf.

De wandeling in het Muziektheater leert de wandelaar luisteren naar gewone straatgeluiden, en die hebben in onalledaagse ruimten een vervreemdend effect. De samenwerking die Erens heeft gezocht met sonoloog Floris van Manen vormt een waarborg tegen een overdosis drilboren of optrekkend verkeer.

Het is grappig te zien hoe verschillend de wandelaars reageren; het zijn reacties die je als toeschouwer in een zaal dikwijls ontgaan. De revolutionaire kreten die de vrouw een paar plaatsen voor je in gegiechel doen uitbarsten, brengen bij haar partner juist de vuist omhoog. Bovendien heeft een lakmoesproef als deze altijd resultaat, want op de achttien deelnemers is er altijd wel eentje die zich het liefst uit zijn (geluids)ketenenen wil bevrijden. Zo bouwen de reizigers hun eigen voorstelling, die aan elkaar hangt van toevalligheden en onzichtbare regie-aanwijzingen.

Nu Tender met opheffing wordt bedreigd door stopzetting van de subsidie, heeft Erens haar zinnen gezet op voorstellingen waarin geluid centraal staat. Voorlopig heeft haar organisatie de Orwelliaanse naam Departement van het Geluid meegekregen. Allicht weet Big Brother Nuis van Cultuur dit toegevoegde geluid wél te waarderen.

In de Onderwereld, geluidswandeling van Cilia Erens en Floris van Manen. Tot en met 28 november.

Meer over