'Chinezen weten niet hoe je een wc doortrekt'

China telt de seconden af tot de overdracht van Hongkong. Maar dat betekent niet dat de Chinezen en Hongkongers ernaar uitkijken elkaars landgenoten te worden....

IN ÉÉN oogopslag zien de in ultrakorte minirokjes en strakke T-shirts uitgedoste Hongkongse tieners dat het echtpaar bij de tramhalte afkomstig is uit China. De ouderwetse bloemetjesjurk en het synthetische overhemd krijgen een meewarige blik. Als de oude dubbeldekkertram knarsend stopt, dringen de jongeren zich nonchalant door de nauwe opening naar binnen, het echtpaar opzij duwend.

De verbouwereerde vrouw is sprakeloos over zoveel brutaliteit, maar haar man is woedend. In het mandarijn-Chinees fulmineert hij over het gebrek aan manieren: 'We zullen jullie na 1 juli wel leren.' De jongeren verstaan de taal van hun toekomstige heersers niet en giechelen boven in de tram wat verlegen na.

1 juli, de datum waarop de Britten hun laatste grote kolonie overdragen, betekent voor veel Chinezen het einde van anderhalve eeuw vernedering door het buitenland. Maar het gevoel dat Hongkongers op hen neerkijken zal met de overdracht nog niet verdwijnen. 'Ze hebben zelf geen nationaliteit en toch voelen ze zich boven ons verheven', sputtert de boze man.

De inwoners van de Volksrepubliek en Hongkong koesteren vooroordelen tegen elkaar. Jarenlange propaganda van de overheidspers heeft de Chinezen het beeld ingeprent van een Hongkong waar ze niet veilig over straat kunnen gaan vanwege de kogels die door bendes worden afgevuurd.

'Hongkongers zijn bot, harteloos en ze maken elkaar af voor een paar centen', luidt het vooroordeel. In werkelijkheid is Hongkong heel wat veiliger dan de grote Chinese steden waar de criminaliteit snel is toegenomen.

In Peking is de klok die op het Tiananmenplein de seconden tot de overdracht wegtikt, een favoriet foto-onderwerp. De toeristen weten wel wat China straks met Hongkong aan moet.

'We moeten snel de bezem halen door dat decadente nest van seks, drugs en misdaad', zegt een toerist uit de industriestad Wuhan. 'Hongkongers zijn onbetrouwbaar', vindt een ander.

Deze wijsheden worden versterkt door het gevoel van discriminatie dat veel Chinezen overhouden na een bezoek aan de Britse kolonie. Ruzies met obers of taxichauffeurs zijn aan de orde van de dag. Het valt niet te ontkennen dat de kosmopoliete, modebewuste bewoners van de bruisende havenstad neerkijken op hun landgenoten van over de grens.

De nachtclubbezoekster in een spijkerbroek met scheuren grapt: 'Het zijn slechte minnaars.' Een zakenman tracht diplomatieker te zijn: 'Ze weten niet hoe ze zich hier moeten gedragen.'

Vastelanders worden in Hongkong al jaren Ah Chans genoemd, naar de hoofdrolspeler van een televisieserie uit de vroege jaren tachtig. Chan, een vastelander die in Hongkong logeert, weet tot afgrijzen van zijn familie niet hoe je een wc doortrekt, maar vindt rochelen en spugen doodnormaal.

De overheden aan beide kanten van de zwaar bewaakte grens zijn ongerust over de cultuurkloof. Hongkong waarschuwde voor verstoring van de harmonie. In China groeide een quizshow met wetenswaardigheden over de kolonie de afgelopen maanden uit tot het populairste televisieprogramma. Gastheren vuren kennisvragen af over de oppervlakte van het gebied, de druktste grensovergang of het aantal schuilplaatsen voor orkanen. De eerste ronde trok 300 duizend deelnemers, die bijna geen van allen ooit voet in Hongkong hadden gezet.

Maar in Hongkong verslechterde het imago door een Chinese misdaadgolf, waarbij honderen dure Mercedessen en Jaguars in boten verdwenen. In praatprogramma's op de radio maken bellers van hun hart geen moordkuil: 'Zelfs hoogwaardigheidsbekleders in Peking hebben kwispedoren naast zich staan.'

Sociologen schrijven deze neerbuigende houding toe aan de angst dat een massale komst van arme sloebers de welvaart in gevaar brengt.

'Hongkongers hebben zich doodgewerkt om het goed te krijgen en ze vinden dat hun neven ook maar de handen uit de mouw moeten steken', zegt psycholoog Hong Ying-yi. Zijn universiteit deed onderzoek naar het beeld dat de Hongkongse bevolking van zichzelf heeft. 'Ze zien zich als stadsmensen, die met hun tijd meegaan en weten wat de wereld te bieden heeft. Slim, materialistisch en ijverig.' Vastelanders worden in dezelfde onderzoeken voorspelbaar gediskwalificeerd als 'arm, achterlijk en corrupt'.

Voor Chen Yiping komen deze resultaten niet als een verrassing. Chen is een Shanghaise econoom die al vijf jaar in Hongkong werkt bij een Chinese bank. Het gaat hem materieel zo voor de wind, dat hij niet terug wil. Maar na al die jaren voelt hij zich nog steeds niet thuis.

'De Hongkongers zijn hard en gedisciplineerd. Regels gaan boven vriendschap.' Het zijn eigenschappen die in China nauwelijks voorkomen. Daar heerst een schrijnend gebrek aan regels en zijn vriendennetwerken veel belangrijker.

Chen heeft soms heimwee, maar blijft liever in Hongkong. 'Ik hoop dat de twee systemen elkaars sterke kanten overnemen.'

Toine Berbers

Meer over