CHER

Cher wordt niet oud. De zangeres en actrice, befaamd om het gesleutel aan haar lichaam, gedraagt zich nog steeds wild en onaangepast als het bloemenkind dat ze in de jaren zestig was....

Marijn van der Jagt

NA EEN atoomoorlog zijn er nog altijd kakkerlakken - en Cher. Welke Amerikaanse journalist deze oneliner bedacht, vermeldt de overlevering niet, maar met grote regelmaat duikt het zinnetje op in de media-stofwolken die de zangeres/actrice doet opwaaien. Zo vaak dat Cher intussen heeft verklaard de uitspraak als een compliment te beschouwen. Een tienersterretje dat op haar 53ste nog volop in de schijnwerpers staat - het getuigt van een zekere onverwoestbaarheid.

Drieëndertig jaar nadat Cherilyn Sarkasian LaPiere voor het eerst op het witte doek verscheen, speelt ze dragende rollen in prestigieuze films. Vandaag gaat Tea with Mussolini van Franco Zeffirelli in première, en er is een komedie in aantocht waarin Cher de moeder speelt van Cameron Diaz. Vijfendertig jaar na haar eerste tophit beklimmen haar songs wereldwijd de hitlijsten. Binnenkort staat de zangeres in een uitverkochte Ahoy'-hal met haar nieuwe show. En zevenendertig jaar nadat ze de man van haar leven ontmoette, maakt Broadway plannen voor een musical over het leven van Sonny & Cher, het hippie-achtige liefdesduo dat begin jaren zestig de stem vertolkte van een hele opstandige Amerikaanse tienergeneratie. 'They say we're young and we don't know / Won't find out until we grow', protesteerden de langharige, in schaapsvelletjes gehulde bloemenkinderen in hun eerste en grootste hit I Got You Babe. 'They say our love won't pay the rent / Before it's earned it's already spent.' Ze wisten van niks en hadden geen cent, maar hey, ze hadden elkaar.

Sonny Bono is allang uit de showbusiness verdwenen. Nadat Cher hem verlaten had, ploeterde hij nog wat voort in de muziekindustrie, transformeerde zich tot ieders verbazing tot een republikeins politicus en skiede zich te pletter tegen een boom.

In tegenstelling tot Sonny is Cher het wilde, onaangepaste imago van die eerste jaren trouw gebleven. Op haar 53ste huppelt ze nog altijd zo langharig en bloot mogelijk over het podium. Tot in het jaar 2000 zullen de tienermeisjes weten wie er in 1971 als eerste vrouw op de Amerikaanse televisie haar navel liet zien. Wie als eerste haar billen liet tatoueren. En wie de eerste beroemdheid was die de wens om voor altijd zo'n meisje te blijven, omzette in een onstuitbare verbouwingsdrang.

'Ik haat het om oud te worden', roept Cher, moeder van twee volwassen kinderen, regelmatig uit. Eén van haar verjongingsmiddelen is de eindeloze rij liefdesaffaires met langharige, véél jongere mannen in strakke broeken - bij voorkeur uitsmijter, bagelverkoper of gitarist in een rockband. Hevige verliefdheid, verdriet of triomf als het over is en het blijvende verlangen, daar gaan ook de songs over die Cher vertolkt. De megahit If I Could Turn Back Time (1992) met die videoclip van de in visnet gehulde Cher op een boot vol knappe mariniers en bronstig omhoog gerichte kanonnen, was haar op het lijf geschreven. In de titel - meer hoef je van popsongs als die van Cher niet te verstaan - versmolt de pijn over een verloren liefde met de wens van de ouder wordende vrouw om de klok terug te draaien.

Cosmetica, fitness en diëten, dat zijn de andere wapens van Cher tegen het craquelé van de tijd. En dan zijn er de operaties, die ze verantwoordt met een verwijzing naar de wetten van de showbusiness. 'In mijn vak is oud worden hetzelfde als uitsterven, en daar heb ik nog geen zin in.' Dus zet een leger van trainers, caterers en medisch specialisten zich in voor het behoud van Chers perfecte figuur en haar gezicht. Met haar ebbehouten haren, sneeuwwitte huid en bloedrode lipjes lijkt Cher al jaren in een glazen kistje op steeds weer een nieuwe strakgebroekte prins te wachten.

'Die vrouw is in twintig jaar niet veranderd', zegt Emma Brunt. 'Ze heeft een onverbiddelijke, leeftijdsloze schoonheid, en de plastisch chirurgen die daar aan te pas zijn gekomen, wisten wat ze deden.' De columniste die onlangs de Paroollezers met een paginagroot en rijk geïllustreerd verslag op de hoogte bracht van haar eigen oogcorrectie, bewondert de openheid van de Amerikaanse beroemdheid. 'Als oudere vrouw doe je óf te veel, óf te weinig aan je uiterlijk. Je krijgt van twee kanten op je kop. Dus het beste is te doen waar je zin in hebt. Maar ga je er dan niet voor schamen, dat maakt alles weer zo zielig. Wees dan een voorbeeld, zoals Cher, waar andere vrouwen nog iets van kunnen opsteken.'

Chers openheid kent echter grenzen, merkte de redactie van het televisieprogramma Laat de Leeuw. Daar was Cher afgelopen seizoen te gast om haar nieuwe single I believe te promoten. Tot grote vreugde van Paul de Leeuw en zijn eindredacteur Peter Vriend, allebei 'enorme fans'. Het management van Cher overlaadde de programmamakers met een lange lijst van gedragsregels. Peter Vriend: 'Alsof we met een ontzettende bitch te maken kregen.' De diva moest met rust worden gelaten zolang ze niet aan de beurt was, slechts één uitverkorene mocht haar aanspreken, en één onderwerp was absoluut taboe: haar operaties.

Lastige opgave voor een flapuit als De Leeuw, die in de uitzending als een ondeugend kind nadrukkelijk z'n best deed om er niet over te beginnen. Peter Vriend: 'Het is zo'n belangrijk stuk van Cher, daar móet je het wel over hebben. Je zag Paul zweten tijdens het gesprek, omdat hij zich op tricky terrein begaf.' In de praktijk bleek Cher een verrassend makkelijke en aardige gast, al waagde Vriend het niet haar handtekening te vragen. 'Ik was veel te bang dat ik degene zou zijn die het nét zou verpesten.'

Op het geplaag van De Leeuw reageerde Cher luchtig en lacherig. Misschien omdat ze de recalcitrantie van de presentator herkende: ook zij weigert zich aan de voorgeschreven gedragscodes te houden. Kreeg ze voor haar rol in Moonstruck (1987) een Oscar, het bewijs dat de filmindustrie haar eindelijk serieus nam als actrice, verscheen ze op de uitreiking in een miniscule outfit die haar imago van oppervlakkige popster alleen maar bevestigde. Een provocatie waar Cher nog altijd van nageniet: 'Ik kwam als de Cher waar ze in Hollywood niet van houden.'

Haar scherpe humor is een van Chers aantrekkelijkste kanten. De geestige manier waarop ze indertijd haar Sonny op het podium kon afzeiken - zeker toen na de Summer of Love de herfst in hun relatie intrad - legde de basis voor de comedy-show waarmee het duo jarenlang op de Amerikaanse televisie schitterde. Die valse humor en haar uitzinnige garderobe hebben Cher veel homoseksuele fans opgeleverd. Met haar bouwpakket-verschijning is ze een dankbaar travestie-object, een gegeven waar ze in haar vorige show mee speelde. Bij het voorstellen van haar bandleden haalde ze een ranke jongeman tevoorschijn. 'Jullie denken dat je hem niet kent', lachte ze tevreden, 'maar in het midden van de show was hij even mij.'

Op verzoek van haar platenmaatschappij bedient ze met haar laatste cd dat homoseksuele publiek: op Believe staan geen rockliedjes en galmende uithalen, maar een zoetgevooisde stem en high-energy dansmuziek. Voor sommige popliefhebbers het bewijs dat Cher geen eigen stijl heeft. 'Ze is voor alles in wat haar carrière een update kan geven', zegt popprogramma-maker Jan Douwe Kroeske. 'Een week met haar werken, met alleen een pianist erbij, daar zouden nog wel mooie dingen uit kunnen komen. Ze heeft een aardige stem die niet in een studio is opgepoetst.' Maar in tegenstelling tot Jewel, Anouk en Alanis Morisette - vrouwen met net zulke 'aardige' stemmen - schaart Kroeske Cher niet onder de echte rock 'n' roll. Kroeske: 'Dat komt door alles wat er om Cher heen hangt aan facelifts, film, mode en luchtjes.'

Ze hoort er niet bij. Het oordeel zal Cher niks verbazen. Zelf heeft ze haar leven lang al het idee er niet bij te horen. Opgegroeid in de armoede die ze in I Got You Babe bezong, hoorde ze niet bij het middle-class milieu waar ze als tiener in belandde toen haar moeder na acht slechte huwelijken rust vond bij een rijke bankdirecteur. Een 'koekoeksjong' voelde de donkerharige, stakerige dochter van een Armeense vrachtwagenchauffeur zich in het gezelschap van haar blonde moeder en halfzus. Dat thuisloze gevoel maakte het Cher makkelijk om op haar zestiende in te trekken bij de tien jaar oudere Sonny - die overigens van het begin af aan zei haar niet aantrekkelijk te vinden.

'Haar móeder ziet er nog altijd heel erg goed uit', oordeelt Mary Borsato, zelf moeder van beroemdheid Marco. 'Al weet ik natuurlijk niet wat die allemaal heeft laten doen.' Cher zelf, vindt Mary Borsato, is 'bloedmooi', al denkt ze dat het 'een heel onzekere' vrouw is. 'Als je gelukkig bent met jezelf hoef je niet zó veel aan je uiterlijk te veranderen.'

Rebelleren tegen de algemene norm en er toch bij willen horen, dat dubbele verlangen maakt Cher zo ongrijpbaar. Iemand die een van de hoofdrollen in de prachtfilm Thelma & Louise liet schieten voor een kitscherige cosmetica-informercial die haar wekenlang tot onderwerp van spot maakte in de David Letterman-show.

Filmcriticus Ab van Ieperen heeft zich er altijd over verbaasd dat Cher niet meer uit haar acteercarrière heeft gehaald. 'Als je Cher in een film ziet, denk je niet aan haar tophits, wat bij Madonna wel het geval is. Cher heeft iets blanco's dat op verschillende manieren kan worden ingevuld.' Vreemd vindt Van Ieperen het wel dat haar filmrollen volledig haaks staan op haar imago als diva. 'Ze speelt van die vermoeide burgervrouwen, die tijdens de film al dan niet opbloeien. In Tea with Mussolini speelt ze eindelijk een extravagant personage, maar dat lukt haar van geen kant. Ze is mooi in de ingetogen momenten, straalt geen greintje flair uit.'

Het zijn vooral die ongerijmdheden die bij Cher blijven fascineren. Overtuigt ze in Mask als de liefdevolle moeder van een jongen met een zwaar misvormd gezicht, laat ze na de opnames haar neus corrigeren omdat ze op het witte doek 'een en al neus' zou zijn. Speelt ze in Silkwood als een van de eerste hetero's van Hollywood een levensechte lesbienne, probeert ze haar eigen lesbische dochter naar een psychiater te sturen. Sterft haar ex-man Sonny Bono (januari 1998), die ze een kwart eeuw lang via de media met hatelijkheden bestookte, ontpopt Cher zich als de diepbedroefde en rechtmatige weduwe.

Sessies bij een spiritueel medium brachten de overledene alsnog in contact met zijn vroegere liefje, die hem tot haar beschermengel bombardeerde. Maar de zwarte weduwe heeft wél een nieuwe rechtszaak lopen over haar deel van Sonny's erfenis. Die ziet vanuit de hemel wat er na de dood overblijft: kakkerlakken en Cher.

Meer over