Chailly triomfeert in Milaan zonder Scala-vrienden

Het gebeurt niet elke dag dat er in Italië een concertzaal wordt geopend, laat staan dat zoiets gebeurt met de Tweede Symfonie van Mahler....

De componist Berio, de vloerbedekkingtycoon Liuni, 'heel Milaan' (behalve de weggebleven directie van de Scala) stond op zijn beurt op, om te klappen voor Chailly en voor de uitgelezen keurkorpsen waarover hij in Milaan sinds kort het chefdirigentschap voert - naast het Concertgebouworkest. Vanaf het podium werd opgetogen teruggeklapt. Met de ellebogen in de zij, want het was dringen geblazen in het fraaie, maar voor Mahler te kleine Auditorio di Milano.

De totstandkoming van dit muziekcentrum, gevestigd in een voormalige bioscoop aan de Corso San Gottardo in 'De Pijp' van Milaan (het quartiere Ticinese), was volgens de Corriere della sera 'een bewijs dat Italië niet alleen een land is van ongehoorde schandalen, maar ook van ongehoorde mirakels'. Maar zonder twist kon de opening niet geschieden, en het ziet ernaar uit dat het tussen de twee Riccardo's van muzikaal Milaan - Chailly en Riccardo Muti - voorlopig niet meer goed zal komen.

Boven de stofwolken aan de Corso San Gottardo - waar vlak voor de opening de entreevloeren nog gelegd moesten worden - heette het woensdag dat de Scala 'groen van afgunst' ziet jegens de ambities van Chailly als leider van het Orchestra Verdi, en als uitnodiger van gastdirigenten als Carlo Rizzi, Gianandrea Noseda en Heinrich Schiff. Dat Chailly het Milanese muziekleven 'feodaal' vond, werd in Milaan ook uitgelegd als een slag in het gezicht van collega Muti. Scala-chef Muti is mede-aansprakelijk voor het programma van de 'Filarmonica', zoals het (conservatief aangelegde) concertaanbod in de Scala heet.

Zo presenteerde Chailly woensdag een seizoen met muziek 'van Bach tot Berio' (Chailly: 'We staan op de rand van een eeuw waarin Nono en Stockhausen klassiek zullen heten'), te spelen door een jong orkest (Chailly: 'Maar iets anders dan een jeugdorkest'). Muti sloeg dezelfde avond terug met de uitvoering van een onbekend jeugdwerk van Puccini - een preludio a orchestra, door Muti en zijn Filarmonica ten doop gehouden in het Puccini-oord Lucca.

Scala-intendant Carlo Fontana verklaarde gisteren in een brief in de Corriere zijn eigen absentie: Chailly had het gewaagd in het openbaar te reppen van een 'veranderde persoonlijke betrekking met de Scala'. En dat, terwijl hem in de afgelopen jaren liefst vier nieuwe operaproducties waren gegund. 'Het is duidelijk dat men een rel wil. Een oude truc voor iedereen die meer status wil hebben.'

Geen Scala-vrienden dus bij Chailly's grande conquista met Mahler II. Wel Carlo Maria Giulini, de oude maestro, die nooit meer wil dirigeren, maar wel met Chailly's orkest gaat repeteren. Geen ministers (de overheid heeft het ook financieel vrijwel laten afweten), maar wel directeur Loot en twee mededirectieleden van het Concertgebouworkest. Die zagen zich, vermoedelijk tot hun opluchting, versmaad worden door de tv-camera's die nerveus door de zaal trokken, en de opening drie kwartier ophielden. Ovaties voor vloerbedekker en maecenas Liuni: hij nam buigend de dank in ontvangst voor zijn bouwgift van ruim 25 miljoen gulden.

Aan de verbouwing van het filmtheater is een bedrag te pas gekomen van bijna 35 miljoen gulden, bijeengebracht uit donaties. Voor het orkest, dat zes jaar geleden werd opgericht en onder Chailly op een jaarbegroting gaat draaien van veertien miljoen, hebben rijk, provincie en gemeente maar zes ton beschikbaar. In dat opzicht is de onderneming inderdaad een miracolo - in een stad waar de bestaande concertzaal (van het conservatorium) zeer bescheiden afmetingen heeft, en in een operaland waar tot nu toe maar één orkest-met-eigen-concertzaal te vinden was (Santa Cecilia in Rome).

Wat de zaal zelf betreft, heeft architect Giancarlo Marzorati kunnen zorgen voor prachtig perenhout tussen betonnen zolderbalkwerken, maar niet voor een akoestiek die berekend is op groot bezette laat-romantiek. Voor luxe geluidsbaden is het plafond waarschijnlijk te laag, het podium te nauw, het balkon te diep instekend; het volume in kubieke meters niet toereikend. Beethoven zal er beter klinken - en popzanger Eros Ramazzotti misschien ook wel.

Chailly bracht zijn Mahler II onder condities die hij elders wellicht niet zou accepteren. Het O Röschen Roth, der Mensch liegt in grösster Noth keerde op fraaie projectieschermen terug als O rosellina rossa. Maar moest het doen zonder het akoestische 'rechterpedaal' dat Chailly in het Concertgebouw ter beschikking staat.

Maar met het Concertgebouworkest koestert de Milanese Amsterdammer al plannen tot in 2008. Gastdirecties in Philadelphia en Londen heeft hij op een laag pitje gezet ('omdat het leuker is iets heel nieuws te beginnen'). Wat het Scala-chefschap-ná-Muti betreft blijft het koffiedik kijken. Wie Chailly wil tegenkomen in de nieuwe concertzaal, aan de route van Dom naar San Siro, zal hem aantreffen met Matthäussen en nog negen andere concertprojecten per jaar.

Meer over