Brits muziektheater over holocaust roept heftige reacties op Schokkend requiem voor tragedies van Europa

Met hun shockerende performance Kaddish oogst de Britse groep Towering Inferno zowel lof als woedende reacties. Beelden van swastika's en Hitler, ondersteund door een mix van rockmuziek, ambient en volksmuziek, trekken aan de toeschouwers voorbij....

Van onze verslaggever

Arne Leffring

AMSTERDAM

Het is ongetwijfeld het meest gewaagde muziektheaterproject dat ze ooit hebben uitgevoerd. Een performance waarin de Holocaust centraal staat. En toch hebben Andy Saunders en Richard Wolfson, de oprichters van de Britse groep Towering Inferno, overal in Europa lof geoogst voor hun bewerking van Kaddish, het joodse gebed voor de doden. De buitenlandse pers heeft Kaddish de hemel in geprezen. Reikhalzend kijken de performers uit naar hun eenmalige optreden, zondag in het Amsterdamse Muziektheater. 'Je weet nooit hoe het valt.'

De weg van de minste weerstand hebben Saunders en Wolfson nooit gevolgd. Hun eerste optreden met Kaddish buiten Groot-Brittannië was meteen in het hol van de leeuw. In het Haus der Kulturen in het hart van Berlijn, op steenworpafstand van waar eens Hitlers bunker lag. De toeschouwers waren van heel divers pluimage, van jonge punkers tot stokoude joodse survivors.

Waren ze niet bloednerveus? 'Nee', zegt Wolfson. 'We waren vooral erg benieuwd hoe het publiek zou reageren.' Na de show viel een doodse stilte. 'Het publiek was verlamd. Heel langzaam begonnen mensen te praten. Sommigen waren woedend. Het was fascinerend om te zien', vult Saunders aan.

Towering Inferno reisde door naar Wenen en Boedapest. Afgezien van sommige toeschouwers in Duitsland die volgens Saunders helemaal 'over de rooie gingen', was de ontvangst over het algemeen positief. Vorige maand deden ze twee optredens in Rome tijdens het RomaEuropaFestival. De reacties waren warm.

Dat mag opmerkelijk worden genoemd voor een nonstop performance met uiterst provocerende beelden, geprojecteerd op drie reusachtige schermen. De toeschouwer krijgt heel wat voor de kiezen. De tronie van de Führer, brandende swastika's, fakkeloptochten en Hitlerjugend, doorsneden met opnamen van landschappen, bossen, een oplichtende vuurtoren en een zwemmer die uit zee komt. De collage van contrasterende beelden wordt door Towering Inferno live begeleid, puttend uit rockmuziek, ambient, Oost-Europese volksmuziek en experimentele stijlen. Ze brengen vervreemdende klanken bij verontrustende symbolen van dood en verderf.

Ruim tien jaar werken Saunders en Wolfson aan projecten waarin ze film en muziek veelal combineren. De laatste drie jaar staken ze al hun energie in Kaddish, een zoektocht naar hun joodse wortels. Saunders en Wolfson pendelden tussen Londen en Boedapest voor muziekopnamen en het verzamelen van beelden. In 1986 ontmoetten ze op een festival in Bologna Endre Szkárosi, de Hongaarse dichter-performer die thans deel uitmaakt van Towering Inferno, evenals twee drummers, een violist en een keyboardspeler. 'Hij speelde daar met een band waar we nog nooit van hadden gehoord', vertelt Wolfson. 'Ze maakten zulke krachtige muziek, met zo'n passie', zegt Saunders. 'Toen we halverwege waren met de opnamen van onze cd hebben we Endre gevraagd mee te werken. Hij en Martá (Sebestyén, de Hongaarse sopraan afkomstig van Les Mystères des Voix Bulgares - red.) vertegenwoordigen de OostEuropese invloeden in de band.'

De successtory die Kaddish inmiddels is geworden verhult enigszins de problemen waarmee het tweetal te kampen had. De samenwerking destijds achter het IJzeren Gordijn was moeizaam. Martá Sebestyén had zelfs lange tijd geen paspoort. Bovendien kostte het de makers veel moeite hun werk gefinancierd te krijgen. Saunders en Wolfson staken in eerste instantie zo'n 50duizend pond uit eigen zak in het project. Uiteindelijk was Island Records bereid de cd uit te brengen.

Brian Eno ontving het album op een dag en zette abrupt zijn computer uit, zo dwingend vond hij de muziek. 'Ik moest er naar luisteren.' Voor het bijvoegen van de beelden konden de twee putten uit een enorm archief dat ze in die tien jaar hadden opgebouwd. Het eindresultaat was een show waarin muziek en film één geheel vormen.

Kaddish is ook een requiem voor andere culturen die in de afgelopen honderd jaar tragedies beleefden. Wolfson: 'Het gaat ook over Rwanda en voormalig Joegoslavië.' Geen 'doem'-geschiedenis maar een droomgeschiedenis van het twintigste-eeuwse Europa dus. De show bevat volgens de makers ook momenten van opluchting. Saunders: 'De animatiebeelden van Hans en Grietje die volwassenen vaak huiveringwekkend vinden, vinden kinderen grappig. Dat is het ironische van die beelden. We hebben voor de Holocaust gekozen omdat dat het meest weerzinwekkende is. Het is het ergste wat industrialisatie kan doen met een beschaving.'

Politieke uitspraken willen de twee met Kaddish echter niet doen. Ze stellen vragen. Saunders: 'We gaan niet zeggen wat mensen moeten doen. Ze doen toch wat ze zelf willen.' Wolfson: 'Hitlers optreden op het podium was ongelooflijk succesvol. Veel van die beelden zijn erg verleidelijk, kunnen zelfs mooi zijn. Maar we willen er niet door worden verleid.' Er schuilt dus een monster in ieder van ons? 'Precies', roepen ze op hetzelfde moment.

Meer over