postuumbram van der vlugt (1934-2020)

Bram van der Vlugt combineerde die ene iconische rol met een totaal andere manier van acteren

Voor zeker twee generaties was Bram van der Vlugt dé Sinterklaas. Nooit heeft hij last gehad van zijn vereeuwiging met onze nationale kindervriend. Integendeel: Van der Vlugt bezat de gave om die iconische rol juist te combineren met een totaal andere manier van acteren.

Bram van der Vlugt op de pont achter Amsterdam Centraal station in 2012.  Beeld  Ivo van der Bent
Bram van der Vlugt op de pont achter Amsterdam Centraal station in 2012.Beeld Ivo van der Bent

Acteur Bram van der Vlugt – in Nederland wereldberoemd als dé Sinterklaas van ons allemaal – vierde vorig jaar zijn 85e verjaardag met een kleine voorstelling in het theater. Niks geen gala’s of openbaar eerbetoon: gewoon toneelspelen, zo wilde hij het vieren. In dit geval met de voorstelling Vogel naar een tekst van Thomas Verbogt, en samen met de veel jongere acteur Thijs Prein. Van der Vlugt speelde daarin een oude man die op een verlaten station op een bankje zat en wachtte op een trein die nooit zou komen. Als een jonge man naast hem komt zitten, ontspint zich een bezonken, tikkeltje raadselachtig gesprek over leven en dood, over vergeten en herwonnen herinneringen. In Vogel maakte Van der Vlugt grote indruk vanwege de kracht en intensiteit waarmee hij die rol speelde. Er was geen enkel merkbaar verschil tussen de energie van de jonge en de oude acteur.

Zaterdag maakte de familie van Van der Vlugt bekend dat de acteur op 86-jarige leeftijd aan de gevolgen van het coronavirus in zijn slaap is overleden. Onverwacht: begin deze maand zou hij alweer op de planken hebben gestaan met de voorstelling Meneer Green. Vanwege coronamaatregelen werd die première verplaatst naar volgend jaar. Het tekent de werklust van Van der Vlugt die niet wilde stoppen met zijn vak. En waarom zou hij ook, als alles nog zo soepel ging, en er een trouw publiek was dat voor hem naar theater ging?

‘Ik dacht dat Sinterklaas nooit dood ging.’ Die simpele maar veelzeggende reactie op het overlijden van de acteur illustreert dat hij, zeg maar gerust voor minstens twee generaties, ons aller Sinterklaas is geweest. In 1986 nam hij die rol over van Adrie van Oorschot en werd daarmee een nationale figuur. Van der Vlugt was niet alleen Sinterklaas tijdens de officiële landelijke intocht maar later ook in veel televisieprogramma’s en weer later in een aantal Sinterklaasfilms; dit jaar nog speelde hij met tabbert, mijter en staf mee in De Grote Sinterklaasfilm. Wat hem als Sinterklaas bijzonder maakte was het subtiele, licht ironische spel dat hij speelde met het onkreukbare imago van de goedheiligman. Legendarisch in die zin zijn de speciale tv-shows die hij een aantal jaren maakte met Paul de Leeuw. In 2011 werd hij als Sinterklaas opgevolgd door Stefan de Walle.

Van der Vlugt als Sinterklaas.  Beeld ANP
Van der Vlugt als Sinterklaas.Beeld ANP

Van der Vlugt heeft als serieus acteur nooit last gehad van zijn vereeuwiging met onze nationale kindervriend. Het heeft zijn carrière dan ook nooit in de weg gestaan. Integendeel: Van der Vlugt bezat de gave om die iconische rol juist te combineren met een totaal andere manier van acteren. Zo speelde hij in 1999 zowel Sinterklaas op televisie als de rol van fysicus Niels Bohr in het toneelstuk Kopenhagen van Michael Frayn − meer uiteenlopend kun je je talent als acteur niet tonen. Terecht won hij voor zijn rol in Kopenhagen in 2000 de Louis d’Or voor de beste mannelijke hoofdrol.

Het is ondoenlijk ook maar een greep te doen uit de indrukwekkende lijst van rollen voor zowel televisie, film als theater. Belangrijk voor zijn carrière is in ieder geval de tv-serie Memorandum van een dokter (1963) ) waarin hij een plattelandsdokter speelde en die hem nationaal bekend maakte. Daarna volgden onder meer veelbekeken series als De Fabriek, Dossier Verhulst en Herenstraat 10. Zijn filmografie omvat 33 rollen die variëren van de vaderrol in het prachtige Familie (van Maria Goos en Willem van de Sande Bakhuysen) tot uiteenlopende rollen in Filmpje! (met Paul de Leeuw) en Rundfunk Jachterwachter.

Nadat hij de Toneelschool in Amsterdam had afgerond begon zijn toneelcarrière bij groepen als Sater, Studio en Het Nationale Theater. Hij was te zien in het aangrijpende stuk Een dag uit de dood van Verdomde Lowietje, Kleine Zielen (naar Couperus), De Kersentuin en Hedda Gabler. Met Kitty Courbois en Thom Hoffman speelde hij de voorstelling Moesson en met Joost Prinsen Oude Meesters. Hij switchte zonder enige moeite van het gesubsidieerde toneel naar vrije producties en opvallend was dat hij op latere leeftijd vaak koos voor kleinere voorstellingen. Bijzonder in die zin was de muziektheaterproductie De drievingerige luiaard waarin hij een traumatische gebeurtenis uit zijn jeugd verwerkte, namelijk het bombardement op de Haagse wijk Bezuidenhout dat hij als tienjarige meemaakte. Zijn Joodse moeder was op dat moment al afgevoerd naar Auschwitz. Deze zomer nog was hij te zien in De Les van Ionesco, op een natuurboerderij bij Leidschendam.

Nette mannen met vuile handen – dat typeerde vooral de soort rollen die hij vaak speelde. Waarbij vooral zijn prachtige stem, muzikaliteit en gedistingeerde voorkomen opvielen. Dat hij daarmee zowel chique zakenmannen als armoedige zwervers kon spelen, toont aan dat hij tot onze grootste acteurs behoorde.

Bram van der Vlugt is twee keer getrouwd en heeft vijf kinderen. Met zijn kinderen Hester en Floris, die beiden muzikant zijn, trad hij ook op.

Soms kun je behoorlijk op leeftijd zijn, en toch nog in de bloei van je leven. Dat was Van der Vlugt tot voor kort allebei. Totdat het plotseling voorbij was. Daarom is dit citaat uit Vogel zo passend, en mooi:

De oude man (Van der Vlugt): ‘Ben jij de dood?’

De jonge man: ‘Verwacht u die dan?’

De oude man: ‘Ik verwacht helemaal niets, maar het zal tijd worden.’

Meer over