Poëzie over kunst

Boze, zwarte man: een nieuw gedicht van Babs Gons bij een kunstwerk van Kerry James Marshall

Kerry James Marshall, ‘Portrait of John Punch (Angry Black Man 1646)’, 2008. Acrylverf op paneel. Beeld Kerry James Marshall. Met toestemming van de kunstenaar en Jack Shainman Gallery, New York.
Kerry James Marshall, ‘Portrait of John Punch (Angry Black Man 1646)’, 2008. Acrylverf op paneel.Beeld Kerry James Marshall. Met toestemming van de kunstenaar en Jack Shainman Gallery, New York.

Deze zomer geven we de eeuwenoude traditie van lofdichten op beeldende kunst een update. Elke week maakt een spokenwordartiest een gedicht bij een kunstwerk dat Wieteke van Zeil heeft geselecteerd. Aflevering 1: Babs Gons over woede in een kunstwerk van Kerry James Marshall.

Boze, zwarte man

een portret
een man
boos, zwart
penseelstreken die zijn donkere huid
zijn locs
laten afsteken tegen een
donkere achtergrond
John Punch

een van de eerste
tot slaaf gemaakten
veroordeeld tot een leven lang
in ketenen
na een ontsnappingspoging
als contractarbeider
in de kolonie Virginia

het beeld van een man
die al 375 jaar met ingehouden woede
de wereld inkijkt
onder een oversized sweater
een borstkas die een
bitter lied draagt

het was de wind die je hier bracht
de oceaan die je doopte
de diaspora die je voorzag
van een andere naam

op de vlucht
wadend door moerassen
door velden
geen berg liet je schuilen
geen rivier maskeerde je geur
de aarde kon je sporen niet wissen

voorovergebogen bewerkte je het land
het stof van de aarde nestelde zich
in de plooien van je huid
liet het bloed donker kleuren

je zong spirituals in de katoenvelden
je speelde de blues
danste op meegesmokkelde ritmes
verborgen in capoeira, calypso, candomblé

dezelfde blik
dezelfde huid
dezelfde achtergrond

in zoveel gezichten kwam je terug
uit de mijnen
de fabrieken
van de oorlog
zonder ceremonie
of medailles

dit was nooit jouw land
dit was altijd jouw land

je hing rond
op pleintjes
tussen flatgebouwen
op basketbalveldjes
op de beat
achter twee draaitafels
en een microfoon

Grandmaster Flash
waarschuwde dat mannen zoals jij
maar een klein duwtje nodig hebben
don’t push me
’cause I’m close to the edge

je rende door parken en stegen
hoodie over je hoofd getrokken
alsof de duivel je op de hielen zat

je marcheerde door de straten
vuist geheven
lichaam
verborgen in een oversized sweater
baggy jeans
oranje overalls
maatpakken

Langston Hughes
schreef dat ook jij Amerika bent
Maya Angelou liet je als stof
herrijzen
uit de krochten van
een pijnlijk verleden

er woedt al eeuwen iets
onder je oppervlakte
het neemt in stilte bezit
van je huid
je ogen
je kaken
verbergt zich in je borstkas
buiten het frame
waar het paneel stopt
de kwast niet meer komt
loopt het door
tot hier
tot nu

dezelfde blik
dezelfde huid
dezelfde achtergrond

hetzelfde verhaal

Babs Gons sprak dit gedicht ook in. Beluister het hier

Babs Gons (49) is spokenwordartiest en schrijver. Ze initieerde het spokenwordevenement Palabras in Paradiso in Amsterdam (2000-2007), waar Amerikaanse artiesten optraden naast jong Nederlands talent. In 2018 won ze de Black Achievement Award voor Kunst en Cultuur en in 2019 verscheen Hardop, een door haar samengestelde bundel met achttien Nederlandse spokenworddichters. Ze debuteerde in mei van dit jaar met haar dichtbundel Doe het toch maar.

Wieteke van Zeil (47), de auteur van ‘Oog voor detail’ (op zaterdag in het Volkskrant Magazine), maakte voor de NTR een televisieprogramma over emoties in de kunst. Parallel daaraan verschijnt in de Volkskrant de reeks ‘Poëzie over kunst’, waarvan dit de eerste aflevering is. De volgende afleveringen staan vanaf zaterdag in het Volkskrant Zomermagazine.

Vanavond bespreekt Wieteke van Zeil kunstwerken over woede in de eerste aflevering van de serie Kijken op gevoel, om 22.10 uur op NPO 2.

Kerry James Marshall, Portrait John Punch (Angry Black Man 1646), 2008 (foto met toestemming van de kunstenaar en Jack Shainman Gallery, New York) is het fictieve portret van een historische persoon: John Punch, een contractarbeider op een plantage in Virginia die na een ontsnapping werd gevangengenomen, waarna hij in juni 1640 werd veroordeeld tot een leven lang slavernij. Hij is daarmee volgens historici de eerste officiële tot slaaf gemaakte man in de Britse kolonie in Amerika. Kerry James Marshall (65) is een van de succesvolste kunstenaars in de Verenigde Staten.

Meer over