interview

Boijmans is nog tot zeker 2029 dicht, maar van ‘tegenvallers’ wil directeur Sjarel Ex niet horen

Boijmans-directeur Sjarel Ex op het dak van het Depot in Rotterdam. Rechts het torentje van het Boijmans.  Beeld Natascha Libbert
Boijmans-directeur Sjarel Ex op het dak van het Depot in Rotterdam. Rechts het torentje van het Boijmans.Beeld Natascha Libbert

Museum Boijmans Van Beuningen moet door geldgebrek voor een soberdere versie van de grootscheepse verbouwing kiezen. Maar directeur Sjarel Ex heeft goede hoop dat er door hernieuwd enthousiasme nog fondsen bijkomen.

Bart Dirks en Rutger Pontzen

Voor Museum Boijmans Van Beuningen had 2021 een januskop. Enerzijds overladen met lof voor het Depot, het publiek toegankelijke collectiegebouw. Anderzijds blijft het Rotterdamse museum zelf tot 2029 dicht vanwege asbestverwijdering, renovatie en vernieuwing – langer dan verwacht.

En er is geen geld voor de meest ambitieuze variant, met onder meer een nieuw paviljoen voor hedendaagse kunst. Toch wil Sjarel Ex (64) niet van tegenvallers horen. ‘Succes is niet het enige op je pad als je ergens naar op weg bent’, zegt de museumdirecteur. ‘Of, zoals we in Rotterdam zeggen: het is geen kakken zonder te douwen.’

Het museum zit zonder ‘vloer’, maar de collectie bleef te zien, aldus Ex. ‘Ondanks corona konden we 180 surrealistische meesterwerken laten zien in Nieuw-Zeeland, Zuid-Korea en binnenkort in Mexico. Er was ‘Boijmans bij de Buren’, samenwerkingen met collega-musea in Rotterdam. In de wijk Feijenoord hebben we nu Boijmans Hillevliet, een project om met scholen en bewoners te onderzoeken hoe je kunst naar een wijk kunt brengen.’

Hoe waren, tot de lockdown, de eerste ervaringen in het Depot?

‘Het waren voortreffelijke weken. De architectuur trekt wereldwijd aandacht. Uit een media-analyse blijkt dat 2,5 miljard lezers, luisteraars en kijkers werden bereikt, alleen al 584 miljoen Chinezen. Binnen is het een schatkamer. Het Depot maakt mensen op een haast niet voorstelbare manier nieuwsgierig. Over hoe we kunst opslaan, hoe we restaureren. Een conservator bestudeerde een prent van Piranesi, bezoekers zagen dat door het raam. Werd er op de ruit geklopt: mogen we even meekijken? Ongelofelijk leuk.’

Intussen is Boijmans al sinds 2019 dicht. En dat duurt nog tot 2029.

‘Het gebouw bleek onze achilleshiel. Onze collectie lag 6 meter onder de grond opgeslagen, tot een tekening van Leonardo aan toe, met alle risico op waterschade van dien. De monumentale bouwdelen uit 1935 en 1972 zaten vol asbest. Het bouwdeel uit 2003 werd destijds neergezet voor tweederde van het budget. Logisch dat het museum niet meer voldoet aan alle wensen en eisen van nu.

‘Sinds ik in 2004 directeur werd, zijn er zo’n 250 brieven, rapporten en een enkel kort geding gewisseld met de gemeente, de eigenaar van het gebouw en een groot deel van de collectie. Het kost meer tijd en energie dan verwacht, maar het museum zal als een feniks uit de as herrijzen.’

Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam, gezien vanaf het dak van het Depot, het nieuwe collectiegebouw. Beeld Bart Dirks
Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam, gezien vanaf het dak van het Depot, het nieuwe collectiegebouw.Beeld Bart Dirks

In de plannen van architectenbureau Mecanoo worden twee bouwdelen gesloopt, de aanbouw uit 2003 van Robbrecht en Daem en het paviljoen uit 1991 van Henket. Die architecten hebben protest aangetekend. Hoe komt u er met ze uit? Met een financiële compensatie?

‘Met een serie goede gesprekken, hoop ik. Maar dat is uiteindelijk aan onze bouwheer, de gemeente. Het lijkt me niet verstandig dat gesprek via de krant te voeren.’

Bij gebrek aan externe financiers is de ambitieuze variant voor de verbouwing afgeblazen. Er komt dus geen nieuw paviljoen voor hedendaagse kunst.

‘Nóg niet. Maar dat kan later alsnog worden toegevoegd, daarvoor is alle ruimte in deze variant. Fondswerving is altijd spannend. Dat gaat beter naarmate het einde van een project nadert. Toen het Depot al in aanbouw was, zijn er meer dan duizend spiegels geadopteerd voor 1.000 euro per stuk. We bestaan 172 jaar, er zijn tientallen bouwplannen geweest. We gaan over de eeuwigheid.’

De filantropische stichting Droom en Daad van de familie Van der Vorm wilde 40 miljoen bijdragen aan het museum en nog eens 40 miljoen aan een dependance voor hedendaagse kunst in Rotterdam-Zuid. Hoe kon dat warme contact zo verwateren?

‘Droom en Daad is een bevriende culturele stichting in Rotterdam, en Wim Pijbes (directeur Droom en Daad, voormalig directeur van de Kunsthal en het Rijksmuseum) is een gewaardeerde collega. Ze hebben een grote bijdrage gedaan aan Boijmans bij de Buren. En Stichting De Verre Bergen (ook van de rijke Rotterdamse familie Van der Vorm, red.) heeft 27 miljoen bijgedragen aan het Depot. Natuurlijk was zo’n bedrag welkom geweest, maar ja.’

Het Depot Boijmans Van Beuningen. Beeld Arie Kievit
Het Depot Boijmans Van Beuningen.Beeld Arie Kievit

Is Boijmans de gunfactor kwijt?

‘Het Depot realiseren heeft ons 17 jaar gekost, en er kwam 42 miljoen euro aan giften beschikbaar. Jullie doen nu net alsof dat een kattensprong was. De verbouwingen van het Stedelijk en het Rijks in Amsterdam waren ook niet eenvoudig. Dat de toestand zorgelijk is, ja, maar zoiets gaat nooit over één nacht ijs. Misschien zijn we te groot voor deze stad en zouden we een Rijksmuseum moeten worden.’

Als u over drie jaar met pensioen gaat, is Boijmans nog steeds dicht. Hoe leuk is het nog?

‘Ik ben directeur nummer 13. Nummer 14, mijn collega-directeur Ina Klaassen, is al jaren actief. Hierna komt een nummer 15 en 16, enzovoorts. Ik heb 300 miljoen euro binnengehaald, een prachtig programma gemaakt en duizenden kunstwerken kunnen verwerven. Een depot gebouwd. Mijn en Ina’s opvolger neemt het stokje over.’

In 1999 was er een gewaagd plan om een verbouwing te financieren: de Rothko verkopen. Ideetje?

‘Never! In ons bestaan hebben 1.700 families en instellingen ons 30 duizend kunstwerken geschonken. Denk je dat er ook nog maar één werk bijkomt als we iets verkopen? We zitten in een hink-stap-sprong. De hink is asbest verwijderen en renoveren. De stap is het depot. De sprong, daar zitten we nu in.’

Meer over