Boekmanstichting verzamelt 555 cultuurprijzen in Nederland; Voor iedereen is er een P.C. Onthooftprijs

Nederlanders hebben geen hoge dunk van zichzelf, wordt vaak geroepen. Maar wie het onlangs verschenen overzicht van de Nederlandse kunst- en cultuurprijzen bekijkt, gaat daaraan twijfelen....

Van onze medewerker

Arne Leffring

AMSTERDAM

Neem alleen al het aantal prijzen dat Elsbeth van Orsouw in opdracht van het Prins Bernhard Fonds verzamelde: 555. Bijna een jaar werkte Van Orsouw met André Nuchelmans van de Boekmanstichting aan het project waarvoor oorspronkelijk slechts drie maanden stond. Daarvoor werden handboeken, kunsttijdschriften, kranten en overzichten doorgespit op prijzen in de verschillende sectoren (literatuur, beeldende kunst, theater, muziek, film, architectuur) en op het gebied van cultuurbehoud (monumenten, musea, bibliotheken).

Het ging daarbij zowel om amateur- als professionele prijzen waarvan het overzicht de naam vermeldt, evenals de sector, de omvang/aard van de prijs, het jaar van instelling en de adresgegevens van de organisatie. Vooral voor dat laatste mag de gebruiker de samenstellers dankbaar zijn, want vreemd genoeg zijn degenen die prijzen uitreiken dikwijls het moeilijkst te vinden.

Toch is de database niet compleet. 'Een schier onmogelijke taak', luidt de bijgesloten verantwoording. Een kwart van de organisatoren reageerde niet op het verzoek van de stichting gegevens op te sturen. Die werden zo veel mogelijk nagebeld. Maar een week na sluiting van het bestand meldden sommige kranten al nieuwe prijzen, vertelt Nuchelmans. 'Die bleken er niet in te staan', maar je moet een keer stoppen.' Wel is de stichting van plan jaarlijks een update uit te brengen. Dat is goed nieuws, want sommige telefoonnummers blijken nu al verouderd.

In het bestand kan worden gezocht op naam van de prijs en zijn verschillende zoekingangen te combineren, zoals sector, regio en vorm van de prijs. Hoewel de meeste prijzen kunnen worden aangemerkt als bloedserieus - de beeldende kunst loopt voorop met klinkende namen als Thérèse van Duyl-prijs of de Willem FC Uriot Prijs - is er nogal wat kaf onder het koren.

Sommige prijzen blinken uit in lulligheid. De Joepie!, een Noordbrabantse popprijs, alleen al door zijn naam. Andere werken op de lachspieren omdat het niet is voor te stellen dat winnaars er blij mee zijn. Het gebouw dat in aanmerking komt voor de Berlage Vlag, voor verrichtingen op het gebied van stedenbouw en architectuur in Den Haag en omstreken, krijgt een maand een vlag op het dak. Ook wordt er een ansicht gemaakt en speldje uitgedeeld. Over de Gulden Vedel is in elk geval nagedacht. De prijs van de Nederlandse Vereniging van Dansleraren bestaat uit een gouden speldje voor heren, een collier voor dames, en gaat vergezeld van oorkonde, bloemen en champagne.

De lol die je als gebruiker beleeft aan het opzoeken van De Swiebertje, voor personen of instellingen uit de film- of theaterwereld, zit 'm in de uitbreidende zin 'of de speelgoedbranche met betrekking tot tv of film'. Dat het niet meevalt origineel te zijn moge blijken uit de drie prijzen met de naam Estafettestokje. Daaronder ook het Eikenhouten Estafettestokje voor 'niet als architect werkzame personen die zich hebben ingezet voor de architectuur in Limburg'.

Aardiger is de Gouden Sloopbal van de Rotterdamse Kunststichting voor het meest ten onrechte gesloopte gebouw in die stad. Propria Cures steekt iedereen naar de kroon door behalve de P.C. Onthooftprijs (als tegenhanger van de prestigieuze staatsprijs) ook de Keefman Bokaal te laten circuleren. Deze vierjaarlijkse wisselprijs wil 'begrip kweken voor de thematiek van kamernood, afwijkend gedrag en zelfmoord in de Nederlandse letteren'.

Snel zoeken naar prijzen die van naam veranderd zijn, omdat ze een nieuwe sponsor of opzet hebben gekregen, gaat op de diskette niet. Architectuurliefhebbers zullen niet allemaal weten dat De Bronzen Bever is omgedoopt in De Zeven Pyramides. Nog even repeteren: de Generale Bank Literatuur Prijs werd in het verleden gesponsord door Libris, daarvoor door AKO.

Voor kunstenaars die nooit een prijs in de wacht hebben gesleept, is er nog hoop. De Nieuwe Clercke Pico Bello Prijs, een onregelmatig uitgereikte wisselbeker, wordt toegekend wegens prestaties op literair gebied. 'Maar de winnaar moet ook van lekker eten houden en liefst ook van lekker drinken.'

Kunstprijzen in Nederland, Boekmanstichting, Amsterdam, ¿ 50,-.

Meer over