NieuwsArtReview Top-100

Black Lives Matter heeft volgens de Power 100 de meeste invloed in de kunstwereld

Is het dit jaar een ambitieuze museumdirecteur? Een stercurator? Of een topkunstenaar? Helemaal niet. De gezaghebbende Power 100, de lijst die jaarlijks het krachtenveld in de internationale kunstwereld meet, heeft een opvallende uitkomst: antiracismebeweging Black Lives Matter (BLM) staat op nummer 1. Vorig jaar stond Glenn D. Lowrey, directeur van het Moma in New York, bovenaan.

Say It Loud in het Bonnenfantenmuseum in Maastricht.Beeld Peter Cox

Internationaal kunsttijdschrift ArtReview publiceert al negentien jaar de Power 100, die wordt samengesteld door twintig internationale kunstkenners. Zij oordeelden dat de BLM-beweging in deze ‘periode van maatschappelijke en culturele onrust’ een ‘ongekende invloed’ heeft: ‘BLM symboliseert inmiddels een wereldwijde waardering voor raciale rechtvaardigheid en een paradigmaverschuiving in de hedendaagse cultuur.’ 

Het is een duidelijke breuk met het verleden. De afgelopen decennia bleek vooral de kunstmarkt van grote invloed. Zo stond de Franse miljardair en kunstverzamelaar François Pinault twee jaar achtereen op nummer 1, in 2006 en 2007. De top-5 van vorig jaar bevatte twee galerieën. Dit jaar zakten de grote imperia Gagosian, David Zwirner en Hauser & Wirth (opgeteld goed voor 38 galerielocaties wereldwijd) echter naar respectievelijk de 29ste, 30ste en 31ste plaats.

Dat er verschuivingen plaatsvonden in de kunstwereld, was de afgelopen jaren al te merken aan de Power 100. Veelzeggend was dat in 2017 de Duitse kunstenaar Hito Steyerl (54) het machtigst bleek, terwijl zij in haar video-installaties juist machtsmisbruik aan de kaak stelt. Het jaar daarop moest zij haar plek afstaan aan galeriehouder David Zwirner. Vorig jaar viel de hoge positie (op nummer 6) op van de Senegalese econoom Felwine Sarr en de Franse kunsthistoricus Bénédicte Savoy. Zij schreven eind 2018 een rapport voor Emmanuel Macron, waarin zij adviseerden over de teruggave van Afrikaans erfgoed uit Franse musea.

ArtReview noemt in het begeleidende persbericht enkele voorbeelden waarbij de BLM-beweging de internationale kunstwereld beïnvloedt, zoals het omvertrekken van standbeelden in de VS en de zichtbaarheid van zwarte hedendaagse kunstenaars binnen kunstprijzen en tentoonstellingen. Ook in Nederland zijn, soms onder de noemer van het overkoepelende initiatief ‘Musea bekennen kleur’, dit jaar veel tentoonstellingen geprogrammeerd die de zwarte identiteit en het koloniale verleden als onderwerp hebben. Denk bijvoorbeeld aan de grote groepstentoonstellingen Say It Loud in het Bonnefantenmuseum in Maastricht en The Presence of Absence in het Stedelijk Museum Amsterdam

Het Stedelijk toonde zich deze zomer solidair met de Amsterdamse BLM-beweging, door de kunstenaar Farida Sedoc een affiche te laten ontwerpen dat in het museum hangt en onderdeel is geworden van de collectie. Bovendien heeft directeur Rein Wolfs het voornemen om tussen 2021 en 2024 de helft van het aankoopbudget van het museum te gebruiken voor de aanschaf van kunstwerken van zwarte, gekleurde en/of niet-westerse makers. 

Onlangs ging het Baltimore Museum of Art een stap verder. Het museum wilde drie kunstwerken uit de collectie veilen om met de opbrengst ‘systemisch racisme’ tegen te gaan, door onder meer kunst van zwarte makers aan te kopen. Het museum werd echter teruggefloten door de Amerikaanse museumalliantie. En ander besluit dat door de antiracismebeweging was gemotiveerd en onlangs veel kritiek kreeg was het uitstel van een groot retrospectief van Philip Guston (1913-1980) door vier grote musea in Londen, Washington, Boston en Houston. De reden was dat de witte Amerikaanse kunstenaar in zijn schilderijen Ku Klux Klan-figuren toonde. Dat hij dat had bedoeld als aanklacht is niet direct aan de schilderijen af te zien. Daarom, zo lichtte de directeur van de National Gallery in Washington toe, was het essentieel dat ook zwarte curatoren zouden worden betrokken bij het maken van de tentoonstelling.

Ook in de repatriëring van kunstvoorwerpen uit voormalige koloniën speelt de BLM-beweging een grote rol, zo verklaarde kunsthistoricus Savoy (met collega Sarr opgeklommen naar plek 3 in de lijst) eerder dit jaar in The Art Newspaper. Volgens haar heeft de beweging een ‘mentale verandering’ bewerkstelligd bij het publiek: ‘Vooral na de racistische en gewelddadige gebeurtenissen in de VS en elders, roepen mensen op tot een post-racistische maatschappij en tot restitutie als onderdeel daarvan.’ Op 4 november stemden de 343 senatoren van het Franse Hogerhuis unaniem voor teruggave van 27 Franse museumobjecten aan Benin en Senegal. Ook in Nederland is onlangs een advies uitgebracht over de omgang met koloniaal roofgoed. Dat moet volgens de onderzoekscommissie zonder beding terug naar het land van herkomst. Bovendien gaf de commissie het advies een expertisecentrum op te richten dat kan helpen bij het doen van herkomstonderzoek.

In de kunstwereld zijn naast BLM ook andere maatschappelijke bewegingen van grote invloed. Zo staat #MeToo in de Power 100 op plek 4 en eindigde de website Feral Atlas, een samenwerkingsproject van kunstenaars en (klimaat)wetenschappers, ook hoog in de lijst (plek 15). De invloedrijkste kunstenaar is volgens ArtReview de Amerikaan Arthur Jafa (60) op plek 6. Zijn video Apex, over zwarte cultuur, is nu te zien in het Stedelijk Museum in Amsterdam

Bekijk hier de hele lijst.

Meer over