Biograaf van een schaduw

Dichter bij El Negro kunnen we niet komen, maar het is voldoende; een daad van (geenszins eenvoudige) rechtvaardigheid; een verlaat maar uniek eerbetoon. El Negro heeft dan nog steeds geen naam, en zijn graf is er 'in theorie', maar hij heeft gaandeweg het boek weer een identiteit gekregen.

Toen Westerman hem in 1983 voor het eerst zag in een natuurhistorisch museum in het Spaanse stadje Banyoles, was El Negro immers opgevuld met stro, stond hij in een vitrinekast, met speer en schild, in een lendendoek, en met een hoofdtooi van raffia. Voor vijftig peseta kon je hem bewonderen: opgezet. Westerman: 'Behalve van zijn ingewanden, was hij ook van zijn persoonlijkheid ontdaan.' Hij was een etiket geworden: El Negro.

Westerman betaalde aan de kassa, kocht twee prentbriefkaarten, en daarmee een vruchtbaar gevoel van wat hij zelf 'schaamte' noemt. Zijn voorgenomen speurtocht naar de identiteit van die anonieme, gelooide, en met stro opgevulde negerhuid, krijgt in de loop der jaren een meer beschouwende tegenhanger die het anekdotische verhaal van een antropologisch of etnografisch curiosum overstijgt.

Dat is het verhaal van de 'ik' uit de titel, die ontwikkelingswerker is, in het bijzonder 'gediplomeerd irrigatie-ingenieur', en die door zijn werk geconfronteerd wordt met de 'altijd knetterende omgang tussen rassen en culturen'.

'En wat kom ik hier zoeken', zo vraagt hij zich bij dat theoretische graf af: 'De schaduw van El Negro.' Westerman is meer dan de biograaf van een schaduw. Aan de opgevulde hand van El Negro leidt hij de lezer ook langs zijn persoonlijke zoektocht naar de vragen, twijfels, en - ook hier - de schaamte, die bepalend zijn voor racisme, kolonialisme, ontwikkelingswerk, nationalisme en regionalisme.

Nooit in theorie, maar altijd, zou je kunnen zeggen, als ervaringsdeskundige. De blanke irrigatie-ingenieur bijvoorbeeld die in Kingston (Jamaica) in een busje zit en plotseling 'aangesproken' wordt op zijn huidskleur als een straatverkoopster hem aanroept met 'Oehoe whity!' en 'Kijk! Een bleekhuid.' Dan zit je niet meer in een veilig autobusje, maar in een vitrine. Dan knettert het, want dan ben je plotseling de schaduw van wie je dacht te zijn.

Frank Westerman: El Negro en ik. Atlas; 256 pagina's; ¿ 19,95. ISBN 90 450 0858 0

Meer over