Bijzondere designhuwelijken

Voor de meeste consumentenproducten zoekt een fabrikant een ontwerper. Soms is het andersom. Maar wat als een derde de fabrikant en de ontwerper bij elkaar zet? Drie designlabels koppelen makers aan ontwerpers. Dat levert bijzondere huwelijken op.

Jeroen Junte
Christien Meindertsma met haar vezelstoel bij fabrikant Enkev. Beeld Studio Aandacht
Christien Meindertsma met haar vezelstoel bij fabrikant Enkev.Beeld Studio Aandacht

Bondiger kan Stijn Roodnat het waarom van zijn interieurmerk Label Breed niet omschrijven: 'Er zijn in Nederland nog ontzettend veel fabrieken met unieke knowhow. Alleen niemand kent ze, omdat er heel specifieke producten of halffabricaten worden gemaakt. Wij willen deze maakindustrie koppelen aan vooraanstaande ontwerpers om zo onderscheidende producten te realiseren.'

Onderscheidend

Voor het nieuwe designlabel werken vijf Nederlandse producenten samen met evenzoveel ontwerpers. Het resultaat is een onderscheidend interieurlabel.

Met zowel exclusieve pronkstukken als huis-tuin-en-keukenspulletjes is de collectie breed. Ontwerptrio Demakersvan ontwikkelde een lampencollectie met Lovink Technocast, een producent van onder meer onderdelen voor vrachtwagenmotoren. De lampjes zijn gegoten in een mal en zijn daarom helemaal van gietijzer, ook het archetypische kapje. Omdat gietijzer zwaar is, bedachten Demakersvan juist een speelse lamp met een ronde onderkant. 'Je kunt de lampen als een tuimelaar opzij trekken om even iets uit te lichten', aldus Roodnat, in 1999 afgestudeerd aan de Design Academy Eindhoven. Al even opvallend is de stenen bank die ontwerper Chris Kabel maakte met baksteenfabriek St. Joris Keramische Industrie. De bank is opgebouwd uit losse elementen, zodat hij bijna elke gewenste lengte en vorm kan krijgen.

Demakersvan en hun lamp Spintop in de fabriek waar die wordt gemaakt. Beeld  Studio Aandacht
Demakersvan en hun lamp Spintop in de fabriek waar die wordt gemaakt.Beeld Studio Aandacht

Om de juiste bedrijven voor hun label te vinden, bezochten Roodnat en zijn zakenpartner Toon Stilma de afgelopen anderhalf jaar tientallen fabrieken. Stilma werkte na zijn opleiding Luchtvaarttechniek in Delft lange tijd voor vliegtuigbouwer Fokker, maar wilde, net als ontwerper Roodnat, iets doen met design. Aanvankelijk overwoog het duo een noodlijdende fabriek te kopen en die te stroomlijnen zodat er voortaan eigentijds design geproduceerd zou kunnen worden. 'Dat bleek voor de banken een stap te ver', zegt Roodnat.

Uiteindelijk vonden ze vijf bedrijven die de gok aandurfden. 'Er moeten toch mensen en machines worden vrijgemaakt, terwijl niet van tevoren vaststaat dat het ook wat oplevert.'

Serieus label

Wat de fabrikanten overtuigde was dat er achter de ontwerpers een serieus label stond. 'Is een proefmodel eenmaal productieklaar, dan ligt er vervolgens ook een doortimmerd plan voor de marketing en de distributie. Elke partij doet waar hij goed in is: ontwerpen, maken of verkopen.'

Maar het doorslaggevende motief was innovatie, zegt Stilma. 'Ontwerpers kunnen met hun eigenwijze kijk onvermoede kwaliteiten in een productietechniek of een materiaal ontdekken.'

Tafel en stoelen Brett Baguette van Michael Schoner. Beeld
Tafel en stoelen Brett Baguette van Michael Schoner.Beeld

Paardenhaar en kokosvezels

Enkev, een Volendamse fabrikant van natuurlijke vezelmatten - onder meer van paardenhaar en kokosvezels - werd door ontwerpster Christien Meindertsma uitgedaagd om een nieuwe vezel op basis van 100 procent recyclebare materialen te ontwikkelen. Er moest zelfs een nieuwe machine voor worden aangeschaft. Behalve verpakkingen voor eieren worden er nu ook kuipstoeltjes geperst. Ook bedacht Meindertsma een manier om de pluizige vezelmatten met een kunststof raster bijeen te houden, zodat ze ook kunnen fungeren als vloerkleden. 'De ontwikkeling van zo'n nieuw product, daar was de fabriek zelf nooit opgekomen.'

Chris Kabel met zijn stenen bank in baksteenfabriek Sint Joris. Beeld Studio Aandacht
Chris Kabel met zijn stenen bank in baksteenfabriek Sint Joris.Beeld Studio Aandacht

De selectie van de ontwerpers was Roodnats pakkie-an. 'De ontwerpers moeten affiniteit hebben met techniek en materiaalonderzoek, maar ook een avontuurlijk én toegankelijk consumentenproduct kunnen maken.' Bovendien wordt ook van hen een investering in tijd en energie gevraagd. 'Er is slechts een bescheiden startvergoeding. De rest moet worden verdiend met royalty's uit de latere verkoop.'

Toch gingen alle ontwerpers op Roodnats shortlist meteen akkoord. 'Immers, hoe vaak krijg je als ontwerper de kans om met een producent een nieuw productieproces of een materiaalrecept te ontwikkelen?'

Ruimtevaartlaboratorium

Zo kon ontwerpster Marleen Kaptein in het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium - normaal gesproken een gesloten bastion - aan de slag met het geavanceerde carbonfiber, dat daar wordt verwerkt door hightech robots. 'Die computergestuurde machines worden maar 10 procent van de tijd gebruikt. Nu worden er opeens prachtige stoelen mee gemaakt, die door de ragfijne, maar ijzersterke carbonvezels doen denken aan de vleugels van een libelle.'

Gangbaar is dat een fabrikant een ontwerper met een messcherpe briefing vraagt om een product te ontwerpen. Een stoel bijvoorbeeld die stapelbaar moet zijn, van kunststof en met een productieprijs van maximaal 200 euro - en o ja, pastel is hip, dus maak er wat kleurigs van. In andere gevallen stuurt de ontwerper zijn meubelontwerp op naar een fabrikant, die een prototype geheel naar eigen inzicht uitwerkt tot een marktklaar product.

Veel eigenzinnige Dutch designers hebben altijd moeite gehad met deze manier van werken. Ontwerpers van het eerste uur als Tejo Remy en Piet Hein Eek hebben de productie altijd al in eigen hand gehouden. Ook de ontwerpgeneratie van Maarten Baas en Kiki van Eijk beschikt veelal over riante werkplaatsen.

Ook Carly Rutten van het designlabel Base Matters wil een brug slaan tussen Nederlandse bedrijven en ontwerpers. 'Sommige ontwerpen lenen zich beter voor seriematige productie. Alleen weten de ontwerpers vaak niet de weg naar de juiste producenten. Wij zoeken bedrijven die deze ideeën kunnen omzetten in kant-en-klare producten', zegt Rutten. Ook hier verzorgt het interieurlabel de marketing en distributie, maar de ontwerper moet zelf de productie opstarten met een fabrikant. 'De ontwerpers blijven dan ook betrokken bij het hele proces, van eerste schets tot eindproduct.'

Marleen Kaptein op de stoel van carbonfiber die ze heeft ontworpen. Beeld Studio Aandacht
Marleen Kaptein op de stoel van carbonfiber die ze heeft ontworpen.Beeld Studio Aandacht

Aanstormende talenten

In een jaar tijd is de collectie van Base Matters uitgegroeid tot twaalf meubels van acht ontwerpers, waaronder aanstormende talenten als Mieke Meijer en Pepe Heykoop. Er wordt samengewerkt met traditionele hout- en textielfabrieken, maar ook met producenten van industriële halffabricaten. 'Het vloerkleed Cityscapes van Allt Studio bestaat uit losse elementen, die als een puzzel aan elkaar kunnen worden gelegd. Ze worden uit matten van wolvilt gestanst in een fabriek waar ook metalen plaatjes worden geperst.'

Naast het laten produceren van bestaande ontwerpen geeft Base Matters ook opdracht voor nieuwe producten. Zo werd Michael Schoner gevraagd om de eetstoel Brett Baguette te 'vertalen' naar soortgelijke krukjes en tafels. Rutten: 'Daarvoor moet hij zelf met de fabrikant om de tafel om te onderzoeken of het kan worden gemaakt en zo ja, hoe.'

Een pionier in deze ménage à trois tussen producent, ontwerper en ondernemer is Thomas Eyck. De afgelopen tien jaar koppelde hij vormgevers aan traditionele ambachtlieden. Aldo Bakker maakte samen met een edelsmid een collectie zilveren en koperen kannen en schaaltjes. Studio Job werkte samen met een tingieterij, wat kunstzinnige wijnkoelers opleverde. 'Zo bouw je een collectie op met zeer uiteenlopende producten van glas, hout, textiel, noem maar op.' Daarbij gaat er door deze bijzondere connecties veel aandacht zitten in het maakproces. 'Dat zie je terug in de kwaliteit.'

Spintop Lamp van ontwerptrio Demakersvan. Beeld
Spintop Lamp van ontwerptrio Demakersvan.Beeld

Spannende momenten

Roodnat van Label Breed beaamt dat. 'Als ontwerper en maker uit hun comfortzone worden getrokken, ontstaat er net een ander product.'

Soms zijn er spannende momenten. De fabriek die de metaalplaten voor een kast van Studio Wieki Somers zou persen, trok zich op het laatste moment terug. Uiteindelijk werd een fabriek met een iets andere productietechniek gevonden die het avontuur wel aandurfde. Waarmee het bestaansrecht van Label Breed werd bevestigd. 'Er is nog zo veel bijzondere maakindustrie in Nederland, daar kunnen wij jaren mee vooruit.'

null Beeld
Beeld
Stoel van Marleen Kaptein. Beeld
Stoel van Marleen Kaptein.Beeld
Meer over