filmfilmacademie

Bij vlagen kielekiele en een enorme tour de force: de nieuwe oogst van de Filmacademie, lichting 2021

De Nederlandse Filmacademie bleef open tijdens de lockdown, maar van corona geen spoor in de twaalf nieuwe afstudeerfilms.

Faydim Ramshe (regie) studeerde af met de hyperambitieuze documentaire ‘Yalda, de langste nacht’. Beeld Lin Woldendorp
Faydim Ramshe (regie) studeerde af met de hyperambitieuze documentaire ‘Yalda, de langste nacht’.Beeld Lin Woldendorp

Het is niet vanzelfsprekend dat de afstudeerfilms van de lichting 2021 er zijn, zei Nederlandse Filmacademie-directeur Bart Römer voor aanvang van de vertoning aan de pers. ‘Bij vlagen kielekiele’ en ‘een enorme tour de force’, noemde hij de totstandkoming van de 12 films (5 fictiefilms, 5 documentaires, 2 animatiefilms), gemaakt door 74 bachelorstudenten in de afstudeerrichtingen regie, scenario, productie, camera, special effects, montage, production design en sound design.

Waar filmscholen in onder meer Brussel en München vanwege corona een jaar dicht moesten, bleef die in Amsterdam tijdens de lockdown open, vanwege de uitzondering voor praktijkonderwijs. Dat betekent niet dat het voor de studenten een makkelijk jaar was.

De grote overwinning van de lichting van 2021 is dat in het eindresultaat geen spoor te bekennen is van die hele pandemie. In geen van hun films zijn virus en lockdown het onderwerp. De studenten voelden er blijkbaar niets voor verhalen te vertellen over een situatie waar iedereen middenin zat. Ook de productionele en logistieke problemen die de jonge makers moesten overwinnen zijn niet of nauwelijks terug te zien in het eindresultaat.

Bij de fictietak passeert een keur aan onderwerpen en stijlen de revue. De oogst bestaat uit vijf films, waaronder De pinpas van regisseur Thijs Bouman, een verfijnd drama à la Ruben Östlund. In De pinpas wordt een au pair niet vertrouwd met de pincode van de bankpas van het rijke gezin voor wie ze werkt. Het is een verfijnd verhaal dat zich afspeelt vlak voor en tijdens het kerstdiner, vol bespiegelingen over klasse, wantrouwen en onuitgesproken ongemak.

De overige vier fictiefilms: een introvert zelfdodingsdrama (Onbewaakt ogenblik van Janna Grosfeld), een verkwikkend coming-of-ageverhaal (Cocon van Lisette Vlassak), een surrealistisch vader-dochterdrama (Alleen vliegen van Noen Brouwer) en een kleurrijk vormgegeven betoog over hedendaags racisme en de verwrongen werkelijkheid van talkshows (Viral van Shriejan Paudel).

De documentairemakers kozen dit jaar vaker dan voorheen voor een klein en dikwijls persoonlijk universum om verslag van te doen. Tim Jung (The Underdogs) en Sterre Slikkerveer (Man in de kas) filmden respectievelijk de zoveelste mislukte kwalificatiepoging van het mannelijke waterpoloteam voor de Olympische Spelen en een bijna gepensioneerde gerberakweker in zijn kas. Regisseur (en domineesdochter) Christine Boersma bouwde in De dochter van de dominee met haar crew de woonkamer van haar jeugd na om haar ouders en broers te confronteren met haar twijfels over het geloof. In Bellum onderzocht Lotte Salomons middels scènes op een sobere zolderkamer hoe nieuwe joodse generaties het trauma verwerken van een oorlog die ze niet hebben meegemaakt.

Faydim Ramshe vertelt in de hyperambitieuze documentaire Yalda, de langste nacht een immigrantenverhaal aan de hand van haar eigen herinneringen, heden en mogelijke toekomst. Ze toog als 18-jarige op eigen houtje van Iran naar Nederland. Haar documentaire is een melancholisch en wervelend gefilmd egodocument (camerawerk door Judith Boeschoten) over leven met de Nederlandse en Iraanse identiteit. Expressionistische decors, animatie, Skypesessies met familieleden in Iran, dansscènes, fotografie en nota bene tv-flarden van Baywatch zijn op virtuoze wijze vervlochten tot een vloeiend, energiek geheel.

Judith Boeschoten (camera) filmde ‘De pinpas’ en ‘Yalda, de langste nacht’. Beeld Lin Woldendorp
Judith Boeschoten (camera) filmde ‘De pinpas’ en ‘Yalda, de langste nacht’.Beeld Lin Woldendorp

Faydim Ramshe (32, regie) en Judith Boeschoten (30, camera) van Yalda, de langste nacht. Faydim regisseerde ook de korte animatiefilm Kimiko, Judith filmde fictieverhaal De pinpas.

Faydim: ‘Ik vond het eerst geen prettig idee om met een egodocument af te studeren. Op de Filmacademie leer je dat je verhalen van binnen moeten komen, dus ik wilde mijn blik nu juist eens naar buiten richten en in Iran gaan filmen. Ik ging er in 2007 weg voor een vrijere toekomst in Nederland. Ik kwam op mijn 18de naar Rotterdam. Alles voelde totaal vreemd. In mijn afstudeerfilm wilde ik de onderbelichte schoonheid van mijn vaderland laten zien. Vergeet het maar, zeiden ze bij de academie. Te gevaarlijk. Dat kwam hard aan. Toen ontstond het idee van de documentaire zoals hij is geworden: over mijn verlangen naar Iran, mijn leven in Nederland en hoe ik soms worstel met beide.’

Judith: ‘Het geeft extra verantwoordelijkheid als je momenten filmt waarmee je iemands persoonlijke herinnering uitbeeldt. Tijdens het draaien vond ik dat superspannend, ook omdat Faydim zelf geregeld voor de camera staat en niet altijd mee kon kijken. Doe ik recht aan haar gevoel?’

Faydim: ‘We zochten onder meer naar het perspectief van een toerist in een grote stad. Toeristen kijken in vreemde steden veel naar boven, dus doet de camera van Judith dat ook. Ik hou van de vrije vorm waarin we filmden. Veel scènes zijn nagespeeld, maar het geheel is voor mij volkomen documentair. Zo voelde dat écht, toen. Volgens de regels is dit misschien geen echte documentaire, maar die definitie vind ik sowieso vaag. Als je uit Iran komt, is dat een van de eerste dingen die je leert: om de regels dansen.’

Judith: ‘We hebben elkaar de afgelopen jaren goed leren kennen, ik weet hoe Faydim zich heeft gevoeld toen ze net in Nederland woonde. Ook al heb ik nooit hetzelfde meegemaakt, dacht ik toch: in dít verhaal kan ik mij heel goed inleven. De stad moest groot en overweldigend zijn, zelfs een beetje beangstigend.’

Faydim: ‘Dat maakt Judith bijzonder. Via haar camera kan ze echt even iemand anders worden. Een ander personage of, in dit geval: mij. Dat was cruciaal voor het slagen van de film. Omdat hij zo persoonlijk is, moest ik me veilig voelen, anders kan ik me niet blootgeven.’

Judith: ‘Mijn manier van een film maken is niet: ieder voor zich op een eilandje. In Nederland vind ik Myrthe Mosterman (Gouden Kalf voor het camerawerk van Goud, red.) een voorbeeld van hoe ik ook zou willen werken. Ze zoekt niet de aandacht op, ziet de camera niet als het belangrijkste van de film, maar als onderdeel van het grote geheel. Ze luistert naar de mensen met wie ze werkt en maakt daar supermooie dingen mee.’

Demian van der Wekken, scenarist van ‘De pinpas’. Beeld Lin Woldendorp
Demian van der Wekken, scenarist van ‘De pinpas’.Beeld Lin Woldendorp

Demian van der Wekken (22), scenarist van De pinpas, een verfijnd drama dat zich afspeelt rondom het kerstdiner, vol bespiegelingen over klasse, wantrouwen en ongemak.

‘Als scenarist zoek ik naar onderwerpen die voor mij dichtbij komen, die ik bijna fysiek ervaar. Horror doet dat. Ongemak ook. Waarom en wanneer voelen we ons ongemakkelijk? Sociaal ongemak zegt veel over de maatschappij waarin we leven en hoe we als mensen in elkaar zitten.

De pinpas gaat over ongemak dat ontstaat uit scheefgetrokken machtsverhoudingen. Het verhaal begon met het idee van een au pair die ontdekt dat de moeder van haar oppaskinderen haar onvoldoende vertrouwd om de pincode te geven voor de boodschappen. Na een reeks pijnlijke gebeurtenissen ziet ze in dat ze geen deel is van de leefwereld van de familie. De kern van de film zit in het moment dat de familie zich tijdens het diner realiseert wat er in de au pair omgaat. Daarin schuilt misschien wel het grootste ongemak: het besef van beide kanten, de au pair en de familieleden, dat de ene mens minder waard wordt geacht dan de ander. De wereld is superongelijk. We kunnen daarmee omgaan omdat die ongelijkheid vaak op een afstandje blijft, maar als we er direct mee worden geconfronteerd, wordt het opeens heel moeilijk.

‘Ruben Östlund is een van mijn favoriete filmmakers. Hij behandelt vergelijkbare onderwerpen. Ik was heel jong toen ik Turist zag, thuis op de bank op een iPad, en was nog nooit zó in een film gezogen. In die film brengt een vader in een skioord tijdens een lawine zichzelf impulsief in veiligheid zonder aan zijn gezin te denken. Hoe Östlund onuitgesproken spanning tussen personages laat zien: geweldig.

‘Als ik een scenario schrijf, begin ik graag met een specifieke gebeurtenis. En dan gewoon kijken: wat gebeurt er daarna? Wat gebeurt er in het hoofd van de au pair als ze zich realiseert dat de pincode bij haar blijkbaar niet veilig wordt geacht? Wat is haar volgende stap? Wanneer de gebeurtenissen in een verhaal elkaar logisch opvolgen, vertelt zo’n verhaal zich eigenlijk vanzelf. Dat is een heel lekkere manier van schrijven.

‘Maar vergis je niet: een verhaal dat zich voor de kijker als vanzelfsprekend ontwikkelt, komt tot stand door keihard te werken. Ik kan mijn hoofd breken over de praktische kanten van het verhaal. Het is een puzzel, maar de kijker mag niet merken dat het een puzzel was. De geloofwaardigheid van de reacties van de familieleden is in dit verhaal extra belangrijk. Hopelijk vraag je je tijdens het kijken af hoe jij in zo’n situatie reageert.’

Zelf afstudeerfilms kijken? De mogelijkheden zijn talrijk. Tot en met zondag 10 oktober worden ze vertoond tijdens het Keep An Eye Filmacademie Festival in de Amsterdamse bioscoop Eye, inclusief expositie van de afstudeerrichting Production Design. Ook zijn de films vanaf vandaag tot en met 13 oktober – tegen betaling – te zien op streamingplatform Picl. De fictiefilms worden 16 oktober uitgezonden op NPO 3. Op 23 oktober zijn op dezelfde zender de documentaires aan de beurt.

Meer over