Taalgebruik!Lezerspost

Bij misbaar is geluid onmisbaar

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? Als het om misbaar gaat wel.

Op de sportpagina’s lees je soms over voetballers die ‘misbaar maken’, bijvoorbeeld als ze niet gewisseld willen worden. Ze vinden zichzelf behoorlijk onmisbaar en laten het dan ook duidelijk weten als ze tegen hun zin van het veld moeten. Het woord staat in die context vaak voor het aanstellerige gedrag dat sommige voetballers eigen is: ‘Het misbaar, de gebaartjes, dat voortdurende gemekker.’

Hoe uit al dat misbaar zich precies? Als je het over voetballers hebt, denk je aan moeilijke gezichten, hoge schouders, vragende handen en wegwerpgebaren. (Geen slaande bewegingen, die zouden een rode kaart opleveren; de voetballer moet zijn misbaar zien te doseren.)

Maar zo was het woord eigenlijk niet bedoeld. ‘Misbaar’ is afkomstig van het Middelnederlandse werkwoord misbaren, oftewel ‘weeklagen, jammeren’, weet het Etymologisch Woordenboek te vermelden. Het gaat dus vooral om het geluid. De Van Dale omschrijft misbaar dan ook allereerst als ‘luid geschreeuw, geween, getier of lawaai’.

Een collega wees op een zin in de krant van afgelopen donderdag: ‘Nog voor de persconferentie kan beginnen, kijkt Ronaldo met veel misbaar naar de twee suikerbommetjes voor zijn neus.’ De Portugese voetballer schoof bij die gelegenheid demonstratief twee flesjes cola uit beeld, hield een waterflesje in de lucht en zei: ‘Agua’. Van geween of getier was hier geen sprake, wel van ‘misprijzen’ (afkeuring, verachting) of desnoods ‘misnoegen’ (ontevredenheid).

Het blijkt in de Volkskrant wel vaker niet helemaal volgens het woordenboekje te gaan. ‘Toen ik Nancy Pelosi met veel misbaar Trumps State of the Union zag verscheuren...’, schreef een columnist vorig jaar. Maar Pelosi mocht er dan boos bij hebben gekeken, ze maakte tijdens haar actie nog minder geluid dan Ronaldo.

Ongelukkiger nog was een artikel waarin de ‘Space Force’ ter sprake kwam, ‘de door Trump met veel misbaar aangekondigde militaire tak van de ruimtevaart’. Dat Trump die schreeuwend zou hebben aangekondigd is niet erg waarschijnlijk. Iets als ‘met veel bombarie’ was hier beter op zijn plek geweest.

Eerdergenoemde collega, tevens samensteller van de dagboekrubriek in dit katern, weet uiteraard wél wanneer je het woord mag gebruiken. In 2019 citeerde hij uit het dagboek van priester Jan van Cotwyck, die op een kwaaie herfstdag in 1598 in Damascus werd gearresteerd: ‘Onze waardin die dit zag, in het vermoeden dat het voor ons niet veel goeds beloofde, maakte flink misbaar en volgde ons luid roepende.’ Misbaar kun je horen.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Lees hier alle afleveringen van alle rubrieken van de pagina Taalgebruik! uit de Volkskrant.

Meer over