Bij Cees kun je altijd lekker eten

Het idee van een verenigd Europa blijft helaas vooralsnog slechts een mooie gedachte. Op congressen mogen schrijvers de eenheidsgedachte welbespraakt uitdragen, ervoor en erna drijft de politiek de partijen weer ongenadig uiteen....

Arjan Peters

Hoewel de zeventigste verjaardag van P.C. Hooftprijswinnnaar Cees Nooteboom woensdagavond in de Amsterdamse Balie in hoofdzaak feestelijk was, kon de jubilaris in een vraaggesprekje de teleurstelling over 'zijn' Europa niet verhelen.

Vaak heeft hij zich in voorgaande jaren laten strikken voor een bevlogen rede over dit onderwerp. Hij was daar de uitgelezen gastspreker voor, immers al tientallen jaren afwisselend wonend in Amsterdam en Spanje, behorend tot 'de eerste echte Europeanen, dappere proefkonijnen van het nieuwe continent, die de eenheid én de veelvormigheid in hun eigen bestaan hebben geïncorporeerd'.Maar eergisteren zei hij zich nu niet meer zo snel te zullen laten gebruiken.

De Europese géést – beseffen dat Voltaire in Amsterdam zijn geschriften kon uitgeven – bestaat stilaan weer uitsluitend in de hoofden van enkelingen, die dat hoofd schudden als ze de krant opslaan en het zoveelste interne geschil beschreven zien.

Waarmee andermaal werd bewezen dat er twee werelden bestaan: je hebt de Bos-atlas, en daarnaast de atlas van Nooteboom, waarin wordt gedroomd en gefabuleerd. 'Wel weet ik zo'n beetje wat verbeelding is', zei de schrijver, 'maar ik heb nooit helemaal begrepen wat de werkelijkheid is.'

In die laatste werkelijkheid wordt Nooteboom de P.C. Hooftprijs toegekend voor zijn proza, waarop Elsbeth Etty in NRC Handelsblad verklaart dat die bekroning 'gerechtigheid' is voor een 'Hollandse meester'. Die liefde hebben zij en haar collega's bij haar krant – men sla er de leggers maar op na – dan wel heel zorgvuldig geheimgehouden. Cees trok altijd zijn eigen baan, schreef Marjoleine de Vos vorige week. Jawel, maar dan ondanks de systematische kleinering door NRC-scribenten.

Nootebooms proza 'behoort tot het beste wat de afgelopen vijftig jaar in Nederland is voortgebracht', meent de P.C. Hooftprijs-jury. Die heeft er kennelijk rijkelijk lang náást gekeken. Een halve eeuw werd iedere drie jaar een andere prozaïst bekroond. Dat is nog goed te praten voor wat betreft 1954 (winnaar: Bordewijk), want toen moest Nooteboom nog debuteren. Maar daarna ging de prijs eerst naar Anna Blaman, Theun de Vries, Gerard Reve, W.F. Hermans (geweigerd), S. Carmiggelt, Harry Mulisch, Willem Brakman, Hella Haasse, Jan Wolkers (geweigerd), Anton Koolhaas, A. Alberts, F.B. Hotz en Gerrit Krol.

Geen wonder dat Nooteboom liever vertrouwt op zijn eigen werkelijkheid, een elixer van observatie en fictie, een wereld waarin hij net zo lang kan kijken tot hij er zelf uit verdwenen is, opgegaan in een tekst die ruimte laat voor mysterie en schijn die wezenlijk is. Afgelopen woensdag kreeg hij uit handen van Atlas-uitgever Emile Brugman De atlas van Nooteboom, met foto's die Eddy Posthuma de Boer maakte op hun gezamenlijke reizen naar Brazilië, Japan en Spanje.

Op de foto's zie je wat hij zag. Maar in zijn teksten zie je wat hij dacht, werkelijk zag, in die andere wereld die zijn thuisland is.

Vriend Armando tekende Nooteboom woensdag in een anekdote: 'Bij Cees kun je altijd lekker eten. In Berlijn woonde hij bij mij om de hoek. Toen ik in Amerika was geweest, vroeg Cees of ik bij hem kwam eten. Kon ik over mijn reis vertellen. ”Dat is goed”, zei ik, want het eten bij Cees en Simone is altijd lekker. Ik kwam bij hen thuis en wilde beginnen. ”Wacht”, zei Cees, ”eerst gaan we eten. Daarna vertel je.” Prima. Wij aten. Toen zei ik:

”Mijn reis begon dus in Boston en. . .” ”Ho”, onderbrak Cees, ”voordat je verder gaat. Boston! Daar heb ik ooit iets merkwaardigs meegemaakt.” En hij ging vertellen. Ik ben de hele avond niet meer aan het woord geweest. Nu denkt u misschien: wat een vervelende kerel is dat. Welnee. Ik genoot van zijn verhalen. En zoals gezegd, hij kan uitstekend koken.'

Zo bewaart de schrijver zijn eigen wereld. De idee Europa is er onderhand klaar voor om een roman van Cees Nooteboom te worden. De gedroomde wereld zal eerder dáár werkelijkheid worden dan in de barre werkelijkheid hierbuiten.

Meer over