GROEN OP REISMaastricht

Bezoek eens een Limburgse mergelgrot met een ultrageheim oorlogshoofdkwartier van de Navo

Van 1954 tot 1992 was in de Limburgse Boschberggroeve het ultrageheime oorlogshoofdkwartier van de Navo gevestigd. Beeld Sander Groen
Van 1954 tot 1992 was in de Limburgse Boschberggroeve het ultrageheime oorlogshoofdkwartier van de Navo gevestigd.Beeld Sander Groen

Reisjournalist Sander Groen verkent om de week een onvermoede bestemming in Nederland of net over de grens. Aflevering 38: de Cannerberg bij Maastricht.

‘Twee luchtmachtmajoors konden hiervandaan de Derde Wereldoorlog beginnen. Zij hadden elk een set codes en als ze die bij elkaar brachten, dan werden Hawk-raketten afgevuurd op Sovjet-straaljagers, met alle gevolgen van dien.’ Jos Notermans is gids van Stichting Het Limburgs Landschap. In de galmende betonnen ruimte, midden in een mergelgrot in de Cannerberg bij Maastricht, is het donker, koud en vochtig. Het enige licht komt van een petroleumlamp en twee plexiglazen schermen, waarop coördinaten zijn geschreven in spiegelschrift. Je zou het niet zeggen, maar dit was het zenuwcentrum van het oorlogshoofdkwartier van de Navo.

Vanuit het operationeel centrum hield de luchtmacht de vliegbewegingen rond de Oost-Duitse grens in de gaten. Beeld Sander Groen
Vanuit het operationeel centrum hield de luchtmacht de vliegbewegingen rond de Oost-Duitse grens in de gaten.Beeld Sander Groen

Merkwaardig genoeg waren het de nazi’s die ervoor zorgden dat de Navo zich hier vestigde, aldus Notermans. ‘In 1944 was het Ruhrgebied platgebombardeerd en daarom richtten de Duitsers hier een werkplaats in voor de assemblage van V1-wapens. Ze stortten een betonnen vloer, legden elektriciteit aan en zetten machines neer. Er kwam zelfs een spoorlijn, een zijtak van de lijn Maastricht-Glons. Tegen de tijd dat ze klaar waren liep de oorlog ten einde. Er is hier niet één raket gebouwd.’ Maar door al het werk dat door dwangarbeiders was verzet, kreeg de Navo interesse in dit verstopte gangenstelsel op de Nederlands-Belgische grens.

Acht kilometer aan gangen, vierhonderd kantoortjes, straatnamen, bewegwijzering: het Navo-hoofdkwartier was een compleet ondergronds dorp. Beeld Sander Groen
Acht kilometer aan gangen, vierhonderd kantoortjes, straatnamen, bewegwijzering: het Navo-hoofdkwartier was een compleet ondergronds dorp.Beeld Sander Groen

Het Ministerie van Oorlog huurde de Boschberggroeve van Stichting Het Limburgs Landschap voor één gulden per jaar. In 1954 kreeg de grot de status ‘ultrageheim’ en werd omgebouwd tot een zelfvoorzienende bunker met wateraanvoer, stroomnet en klimaatbeheersing. In het labyrint van acht kilometer aan gangen kwamen vierhonderd kantoren, tientallen toiletten en douches, twee restaurants, een bar, officiersclub, ziekenboeg, brandweerpost, kapsalon en golfbaan. Aanvankelijk was het een tijdelijk hoofdkwartier, bedoeld voor oorlog en oefeningen. In vredestijd was de bezetting minimaal, maar naarmate de oost-west-betrekkingen bekoelden tot het vriespunt, werd de bezetting in het ondergrondse Navo-hoofdkwartier opgevoerd.

Het geheime Navo-hoofdkwartier was volledig zelfvoorzienend, inclusief stroomnet, klimaatbeheersing, brandweerpost en ziekenboeg. Beeld Sander Groen
Het geheime Navo-hoofdkwartier was volledig zelfvoorzienend, inclusief stroomnet, klimaatbeheersing, brandweerpost en ziekenboeg.Beeld Sander Groen

‘Aan het begin van de jaren zestig werkten hier driehonderd tot vierhonderdvijftig mensen’, vertelt Notermans. Toch lukte het wonderwel de operatie geheim te houden. ‘Omwonenden wisten wél dat hier frietjes gebakken werden. Tegen lunchtijd was dat rond de berg goed te ruiken.’ Begin jaren negentig – de Muur was gevallen en de Sovjet-dreiging geweken – werd het Navo-hoofdkwartier opgedoekt en teruggegeven aan Stichting Het Limburgs Landschap. Na corona zullen vrijwillige gidsen hier weer rondleidingen geven. Van de inrichting resteert door een asbestsanering weinig, maar dankzij hun levendige verhalen kom je in deze mergelgrot eventjes weer helemaal terug in de Koude Oorlog.

Alleen militairen met de hoogste veiligheidsscreening hadden toegang tot het zenuwcentrum van het oorlogshoofdkwartier. Beeld Sander Groen
Alleen militairen met de hoogste veiligheidsscreening hadden toegang tot het zenuwcentrum van het oorlogshoofdkwartier.Beeld Sander Groen

Praktische informatie

Reis
Van station Maastricht fiets je in 20 minuten door het Jekerdal naar de Cannerberg, of reis per bus met één overstap naar halte Jezuïetenberg; ns.nl, ov-fiets.nl

Doe
Rondleidingen door het voormalige Navo-hoofdkwartier (ca. 2 uur, € 7 p.p.) zijn doorgaans snel uitverkocht, dus boek bijtijds; cannerberg-navo.nl

Eet
Op vijf minuten lopen staat het door barokke terrastuinen omgeven Château Neercanne, nu een toprestaurant met Franse kaart; oostwegelcollection.nl

Achter deze bescheiden maar streng beveiligde ingang schuilde het oorlogshoofdkwartier van de NAVO in de Cannerberg. Beeld Sander Groen
Achter deze bescheiden maar streng beveiligde ingang schuilde het oorlogshoofdkwartier van de NAVO in de Cannerberg.Beeld Sander Groen

Let op: coronabeperkingen! Blijf in de buurt, mijd drukte en reis zo min mogelijk. Check voor vertrek de actuele maatregelen en openingstijden. Nog 37 bestemmingen in Nederland en net over de grens: volkskrant.nl/groenopreis

Meer over