Bernhards drammerige monologen in onvervalst Vlaams

Voor het pensioen van Thomas Bernhard, door de Blauwe Maandag Compagnie. Regie: Luc Perceval. Gezien: 7 april. Stadsschouwburg Leiden. Tournee....

MARIJN VAN DER JAGT

THEATER

Op een lichtkrant met knalrode letters zoeven de regie-aanwijzingen voorbij. 'Vera loopt terug naar de strijkplank.' Naast de lichtkrant, die midden op de vloer staat, zit Vera. Ze is niet naar de strijkplank gelopen. In de nieuwe voorstelling van de Blauwe Maandag Compagnie is er op het toneel geen strijkplank te bekennen.

Thomas Bernhard, de schrijver van Voor het Pensioen heeft vast niet geweten hoe grappig zijn regie-aanwijzingen kunnen zijn. 'Vera kijkt rond.' Jan Bijvoet, de acteur die Vera speelt, leest de tekst op de lichtkrant mee. Hij recht z'n rug, kijkt ondeugend het publiek in om te kijken of iedereen er klaar voor is. Dan draait hij met zijn bepruikte en bepoederde hoofd een paar razendsnelle rondjes zodat er een witte stofwolk ontstaat.

Soms negeert Bijvoet de dwingend rode aanwijzingen. Maar als de lichtkrant meldt dat Vera haar gehandicapte zuster Clara slaat, voert Bijvoet de opdracht nauwgezet uit. Om zich daarna met een onnozel lachje bij het publiek te verontschuldigen. Zij kan er niks aan doen dat ze haar zuster zo kwelt. Opdracht is opdracht.

De pezige Bijvoet in z'n smakeloze ouwedames-jurkje, is met zijn chaotische motoriek en zijn vette geschmier de ster van de avond. Maar pas op: de meest vermakelijke figuur toont het gevaarlijkste gedrag. Zo wreed als Vera haar verlamde zus behandelt, zo kruiperig is ze tegen haar overheersende, schreeuwerige broer Rudolf. Ze beweegt zo chaotisch omdat ze voortdurend opportunistisch manoeuvreert tussen de twee tegenpolen in haar familie: het onschuldige meisje en de woeste fascist.

Een komedie van de Duitse ziel, is de cynische ondertitel die Bernhard twintig jaar geleden aan Voor het pensioen meegaf. Hier is dat vertaald als: een komedie van de Dietsche ziel. Zo slaat Bernhards aanklacht uit 1979 tegen voormalige Duitse fascisten die ongestraft hoge posities bekleden, óók op België. Na de veelgeroemde Shakespeare-marathon Ten Oorlog wil de Blauwe Maandag Compagnie nu laten zien 'hoe de oorlog nog steeds in ons verder woedt'.

Bernhards drammerige Duitse monologen zijn omgezet in onvervalst Vlaams. De massieve Rudolf van Dimitri Dupont oogt met z'n groene kniebroek nog als een Duits relikwie. Maar Clara, gespeeld door Reinhilde Decleir, belichaamt onmiskenbaar de Vlaamse jeugd, met haar Antwerpse tongval en het videospelletje dat haar compleet in beslag neemt.

Clara, de meest normale persoon in deze verknipte drieëenheid, is niet alleen fysiek maar ook geestelijk lamgeslagen. Daarmee schetst regisseur Luc Perceval een somber toekomstbeeld.

Met de groffe verkrachting van Vera geeft hij uiteindelijk toe aan de zwartgalligheid van Bernhard. En dat terwijl Jan Bijvoets als de idiote, onvermoeibare Vera nog zo haar best heeft gedaan om er een leuke avond van te maken.

Marijn van der Jagt

Meer over