InterviewBenedict Wells

Benedict Wells leest deze zomer over opgroeien in armoede: ‘Mijn eigen jeugd was ook hobbelig’

Welk boek leest de schrijver deze zomer? En waar gaat het boek over dat die zelf heeft geschreven? Deze week de Duitse bestsellerauteur Benedict Wells. Zijn roman Hard land verscheen recentelijk.

Benedict Wells Beeld Paulina Hildesheim
Benedict WellsBeeld Paulina Hildesheim

Wat leest u deze zomer?

Meisje, vrouw, anders van Bernardine Evaristo. Dit boek opent je geest. De taal is poëtisch, de personages onvergetelijk. Ik heb het bijna uit en mis het nu al.

‘Daarnaast herlees ik Het glazen kasteel. Jeannette Walls beschrijft haar jeugd in een gezin dat leeft zonder vaste verblijfplaats en in armoede. Ze schrijft zonder zelfmedelijden, met humor en empathisch. Met afstand maar ook met liefde. Ik voel me verbonden met dit boek omdat mijn eigen jeugd ook een beetje hobbelig was. Mocht ik in de toekomst over mijn jeugd gaan schrijven, dan zal dit boek me de weg wijzen.’

U groeide op met een zieke ouder, in een gezin met geldproblemen.

‘Ik wil niet te veel in detail treden, maar een van mijn ouders was bipolair en verbleef vaak in psychiatrische inrichtingen. De andere was zelfstandige, had geldproblemen en was alleen maar aan het werk. Er kwamen deurwaarders. Er waren veel problemen, maar er was ook veel liefde. Vanaf mijn 6de zat ik in een tehuis voor kleine kinderen, ik heb in totaal dertien jaar in internaten gezeten, maar ik voelde altijd de liefde van mijn ouders op de achtergrond.’

Uw vorige boek, Het einde van de eenzaamheid uit 2016, veranderde uw leven: het werd een bestseller. U verkocht miljoenen boeken, ook in Nederland was het een succes. Was er druk om met een nieuw boek te komen?

‘Tijdens het schrijven van Hard land had ik een heerlijke tijd en dacht niet na over verwachtingen. Met mijn hoofd zat ik in de Verenigde Staten, in een dorpje in Missouri, in de jaren tachtig. Ik luisterde naar Bruce Springsteen en andere jarentachtigmuziek en heb alle films uit die tijd gezien, van Back to the Future tot The Breakfast Club. Naarmate de publicatiedatum naderde, werd ik zenuwachtiger over de ontvangst.’

Hard land stond meteen op nummer 1 in Duitsland.

‘Ik ben dankbaar omdat ik weet hoe hard ik ervoor heb gewerkt. Maar zoveel auteurs werken hard en hebben nooit dit geluk. Toch vind ik het ook moeilijk. Ik moet nog steeds mijn weg vinden in het succes. Ik zie mezelf meer als nicheschrijver, als outsider, dan als bestsellerauteur.

‘Toen ik doorbrak in 2016 had ik persoonlijk de moeilijkste jaren. Ik worstelde – ik zal niet depressief zeggen, want ik ben erg voorzichtig met dat woord – maar ik had last van somberte. Terwijl mijn schrijver-alter-ego supersuccesvol was. Het voelde alsof ik in twee personen werd gescheiden.

‘Ik deel weinig van mijn privéleven, maar in de zeldzame interviews die ik geef, probeer ik nu een realistischer beeld van mezelf te schetsen en ook de andere kant te laten zien. Want voor mij is het bemoedigend dat een bekend auteur als John Green schrijft over zijn angsten en zijn obsessief-compulsieve stoornis. Het laat zien dat je ondanks al je problemen toch je weg kunt vinden. Of misschien ook juist vanwege je problemen.’

Hard land is een coming-of-ageroman over verliefdheid, vriendschap en eenzaamheid. Hoofdpersoon Sam is een verlegen buitenstaander. Was u ook zo als 15-jarige?

‘Van de buitenkant niet. Ik was wat klein en had een grote mond. Maar van binnen voelde ik me zoals hij en soms eenzaam. Verschil met Sam is dat ik veel vrienden had.

‘Wij, de kinderen van het internaat, zaten in de klas met kinderen die wel gewoon thuis woonden. Dat maakte ons als groep buitenstaanders, maar we waren daardoor ook hecht. Uiteindelijk had ik een goede tijd daar, het internaat was mijn thuis.’

Het hoofdpersonage heeft last van angsten. Geldt dat ook voor u?

‘Ja, ik ga per schip naar Amerika, met de trein naar China vanwege mijn vliegangst. Ik denk dat ik tot mijn laatste dag moet vechten tegen al mijn angsten. Bijna niets is gemakkelijk. Het is als schaken tegen jezelf. Maar de momenten dat het me dan lukt mezelf te overwinnen en te verrassen, zijn me dierbaar.’

null Beeld Paulina Hildesheim
Beeld Paulina Hildesheim

Toch durfde u als 19-jarige een andere keuze te maken dan uw vrienden. Door niet te gaan studeren, maar vol te gaan voor schrijven.

‘Maar dat was ook een keuze gebaseerd op angst. De angst dat ik zou terugkijken als 40-jarige en dan zou beseffen dat ik niet mijn droom had nagejaagd. Wat heb je op je 19de te verliezen? Niets. Ik had geen financiële steun, maar dat gaf me ook absolute vrijheid. Niemand verwachtte iets van me. Natuurlijk heb ik me ook ellendig gevoeld, een loser. Ik had niet gestudeerd, woonde in een krot, deed allerlei rotbaanjes en had alleen nutteloze Word-documenten op mijn computer staan die steeds werden afgewezen, jaar na jaar.

‘Ik wist ook niet of ik wel getalenteerd was. Op mijn middelbare school was ik niet goed in het vak literatuur. Omdat je moest interpreteren en analyseren en nooit zelf schreef. Maar ik wist één ding wel en dat was dat ik niet snel opgeef. Na bijna vijftig keer te zijn afgewezen, debuteerde ik op mijn 24ste.’

Waarom wilde u schrijver worden?

‘Als kind, toen ik 8 jaar was, schreef ik een aflevering voor de tv-serie The A-team, niet wetende dat de hele serie allang was gestopt. Daarna schreef ik jaren niets. Maar toen ik 15 jaar was, las ik Hotel New Hampshire van John Irving. Dat boek was zo rijk aan tragiek en humor. Het opende een deur in mijn hoofd, vanaf dat moment wilde ik zelf schrijver worden. Later realiseerde ik me dat ik in mijn jeugd zelden de woorden had voor bepaalde situaties en emoties. Als schrijver kan ik op deze momenten terugkomen, soms met de woorden die ik toen niet had.’

Bij sommige passages in Hard land moest ik huilen omdat u zo mooi over rouw schrijft. Heeft u gehuild tijdens het schrijven?

‘Ja. Elke emotie die in het boek staat, wil ik zelf voelen. Als ik het niet voel, is het slechts een bewering en voelt het nep. Dan wordt het sentimenteel en kitsch.’

Heeft u in uw leven te maken gehad met verlies?

‘Het is erg moeilijk voor mij om hierover te praten. Ik wil er niet veel over zeggen, want dan zou ik het gevoel hebben dat ik over de rug van een dierbaar iemand mijn boek probeer te verkopen. Maar wat ik erover wil vertellen, is dit: toen ik aan Hard land begon, leek de dood ver weg. Ik schreef in Hard land over verlies en probeerde daar woorden voor te vinden. En toen – ik was bijna klaar en ook nog in een klein dorpje in Missouri – stierf ineens een van de mensen om wie ik het allermeest gaf. Plotseling vond het verhaal mij. Eerst was ik sceptisch of de woorden die ik eerder had geschreven over verdriet klopten. Maar ik heb bijna niets veranderd. De woorden die ik al had geschreven, bleken juist. Alleen stond ik aan de andere kant.

‘Ik heb geprobeerd van Hard land een eerlijk boek te maken. En niet te stoppen bij het typische coming-of-agepunt aan het eind van de zomer, maar ook de pijn en eenzaamheid van de winter te laten zien. Een van de meest ontroerende reacties die ik kreeg, was van een tiener die schreef dat zijn vader onlangs was overleden en dat hij zich door dit boek begrepen voelde.’

Werkt u aan een nieuwe roman?

‘Nee, ik neem pauze. Ik schrijf nu achttien jaar. Ik zit erover te denken om te gaan studeren, filosofie of sociologie, in Zürich waar ik woon. Ik weet niet zeker of ik ooit nog romans schrijf. Maar als ik het doe, zullen ze anders zijn. Dit zeg ik nu, misschien kom ik over vijf jaar met een vergelijkbaar boek. Wel weet ik dat ik niet ben gemaakt om een publiek figuur te zijn. Als ik terugkom, denk ik dat ik de boeken op de voorgrond zet en zelf meer op de achtergrond blijf.’

Wat doet u deze zomer?

‘Ik ga de lang gemiste ‘normale dingen’ doen: tijd doorbrengen met mijn vrienden en familieleden. En proberen alles te verwerken wat er met mij en mijn boek is gebeurd.’

null Beeld Meulenhoff
Beeld Meulenhoff

Benedict Wells: Hard land. Uit het Duits vertaald door Gerda Baardman. J.M. Meulenhoff; 304 pagina’s; € 22,99.

Heikele kwesties, lastige vragen

De gevoeligheden van deze tijd leveren ook volop discussie op in de literaire wereld. We leggen onze geïnterviewde schrijvers wekelijks wat lastige vragen voor.

Wat moet er gebeuren tegen de ontlezing?

‘In Duitsland is nauwelijks debat hierover. Zelf las ik als puber niet veel. School en ouders moeten de kleine vonk beschermen bij pubers die geïnteresseerd zijn in literatuur. Dat doe je niet door ze alleen klassiekers te laten analyseren. Ik moest Theodor Fontane lezen en een discussie over theater in de 18de eeuw. Laat literatuur leuk zijn. Praat over actuele debatten. Lees youngadultromans als The Hate U Give van Angie Thomas. Als je na de middelbare school nog geïnteresseerd bent in literatuur, kun je er dieper in duiken.’

Laat u uw werk lezen door een sensitivity reader?

‘Er is hierover geen debat in Duitsland, maar het is een goed idee. Ik heb al een grote groep meelezers. Hoe meer stemmen van andere mensen, hoe rijker en empathischer je eigen mening wordt. Mooi is dat we eindelijk een echte dialoog hebben. En dat betekent niet alleen zelf praten, maar ook luisteren naar de mensen die ermee te maken hebben.’

Hoe werd de vertaling van Amanda Gorman in Duitsland ontvangen?

‘De vertaling is door een divers groepje vertalers gemaakt. De enige kritiek ging over de kwaliteit van de vertaling, dat deze niet goed genoeg was. Maar dat kan ik zelf niet beoordelen, omdat ik Gorman in het Engels las.’

Gebruikt u ‘zij/hen’ om te verwijzen naar non-binaire personen in uw boeken?

‘In mijn boek heb ik het niet gedaan. Hard land speelt zich af in de jaren tachtig. Maar op Facebook of in e-mails doe ik het zeker. In het Duits gebruiken we ‘sterretje’ en ‘dubbele punt’ om gender aan te geven. Dus in plaats van: ‘Liebe Freunden und Freundinnen’ schrijf je nu ‘Liebe Freund*innen’. Taal is een levendige rivier. En waar deze rivier ook heen leidt, boeken zullen volgen.’

Boekhandels hebben het zwaar. Hebben schrijvers een verantwoordelijkheid ze te helpen?

‘Ja. We moeten met z’n allen vechten voor het voortbestaan van boekwinkels. Hard land is daarom als statement in Duitsland alleen verkrijgbaar in hardcover bij boekwinkels. En vooralsnog niet te koop als e-book of via Amazon.’

Wie is Benedict Wells?

Benedict Wells, geboren in München in 1984, besloot niet te studeren, maar op zijn 19de te gaan schrijven. In 2016 brak hij door met Het einde van de eenzaamheid, dat ook in Nederland een groot succes was, met meer dan 130 duizend verkochte exemplaren. In Duitsland werd hij tot ‘het wonderkind’ van de Duitse literatuur bestempeld. Hard land is zijn vijfde roman en kwam in Duitsland op nummer 1 binnen. Zijn boeken zijn in 38 talen vertaald. Wells, die ook de Zwitserse nationaliteit heeft, woont in Zürich.

Meer over