Beethoven aan kraambed van cd

Op 17 augustus 1982 produceerde Philips de eerste cd...

Van onze verslaggever Peter van Ammelrooy

AMSTERDAM Het is Ludwig von Beethoven geweest die de beslissende stem heeft gehad in de omvang van de compact disc waarop zijn opvolgers hun talenten botvieren. Beethovens Negende Symfonie beslechtte een partijtje markttechnisch touwtrekken tussen de bedenkers van de cd. Daarvan rolden de eerste exemplaren vandaag precies een kwart eeuw geleden van de lopende band.

De eerste cd’s hadden een diameter van 11,5 centimeter en boden ruimte aan 60 minuten geluid, iets meer dan de langspeelplaat van toen. Bedenker Philips zette, gebaseerd op dat formaat, bij Hannover een experimentele cd-perserij op. Medebedenker Sony beschikte tegen die tijd nog niet over een productiefaciliteit.

Volgens de overlevering bedachten de Japanners een list. Afgesproken was dat op een compact disc de volledige Negende Symfonie van Beethoven moest passen. Er was een uitvoering gevonden van Herbert von Karajan die 66 minuten duurde. Die extra 6 minuten vormden geen probleem, zeiden de technici van Philips.

Maar nog was Sony’s vice-president Norio Ohga niet tevreden. Philips’ platenmaatschappij PolyGram kreeg de opdracht om andere – langere – versies van Alle Menschen Werden Brüder te zoeken. Uiteindelijk dook er een uitvoering op uit 1951, in mono, gedirigeerd door Wilhelm Furtwängler. Die duurde 74 minuten. Ohga vond deze perfect. De compact disc moest er alleen een halve centimeter groter voor worden.

Omdat Philips voor de grotere schijven gedwongen werd zijn apparatuur aan te passen, raakte het Eindhovense elektronicaconcern zijn voorsprong op Sony kwijt.

De Japans-Eindhovense schermutselingen vormde het sluitstuk van een lange aanloop naar de opvolger van de lp. De eerste ideeën borrelden in 1969 op in het Philips Natuurkundig Laboratorium in Waalre. De ingenieurs dachten toen nog niet aan een geluidsdrager maar aan een beeldplaat, voor video. Het zou tot 1982 duren voor de cd op de markt verscheen en nog een jaar voor de eerste cd-spelers te koop waren, hoewel het eerste prototype onder de naam ‘Pinkeltje’ al in 1978 aan de Philips-directie werd getoond.

Het succes van de cd overviel Philips en Sony. De elektronicabedrijven hadden in 1985 verwacht 10 miljoen exemplaren te verkopen. Toen het jaar eindigde, stond de teller op 59 miljoen stuks.

‘Het was een gemakkelijk product om aan de man te brengen’, zegt Lucas Covers van Philips. Het was niet alleen de geluidskwaliteit, zegt de chef marketing: consumenten vielen ook voor de schijfjes, die juweeltjes leken in vergelijking met de zwarte lp’s. Al in 1986 werden er meer cd-spelers verkocht dan traditionele draaitafels. ‘De cd heeft een beslissende rol gespeeld in de overgang van analoge naar digitale technologie’, aldus Covers. Er zijn in de afgelopen kwart eeuw meer dan 200 miljard schijfjes gefabriceerd.

In de jaren daarop werd de cd ook geschikt gemaakt voor het bewaren van computerbestanden (de cd-rom in al zijn varianten) en legde de schijf ook de basis voor de dvd (debuterend in 1998) en diens opvolgers, Sony’s Blu-ray en Toshiba’s hd-dvd, die meer informatie kunnen bergen.

Philips maakt geen cd’s meer, zegt woordvoerder Eric Drent. Die capaciteit heeft het bedrijf verloren toen PolyGram in 1998 werd verkocht. De schijfjes in de winkels met het Philips-beeldmerk , worden door anderen gefabriceerd. Het bedrijf verdient nog wel aan licenties voor de cd-technologie. In 2006 bedroegen die nog 2,5 dollarcent voor elke blanco cd.

Als geluidsdrager is de cd al enkele jaren op zijn retour – in elk geval de muziek-cd. De verkoop van albums daalde in 2006 met 5 procent naar 20,6 miljoen stuks en die van singles met 18 procent, tot 2 miljoen. ‘De mp3-muziek en al die kleine dingen die jongens en meiden in hun zak hebben kunnen de cd absoluut vervangen’, zegt Pieter Kramer, het toenmalig hoofd van het onderzoeksteam van Philips dat de cd bedacht. ‘Je weet niet hoe lang iets een standaard blijft. Maar dit was een betrouwbare, goede standaard – en dat is hij nog steeds.’

Meer over